Từ một chiếc tài khoản đến cả đường dây tội phạm
Tháng 6 vừa qua, sau hơn hai năm lẩn trốn, N.T.V. (sinh năm 1997) đã bị Công an xã Hóa Quỳ (Thanh Hóa) bắt giữ để điều tra về hành vi thu thập, tàng trữ, trao đổi, mua bán trái phép thông tin tài khoản ngân hàng. Quá trình điều tra xác định đối tượng đã thu mua rồi bán lại 38 tài khoản ngân hàng nhằm hưởng lợi bất chính. Vụ việc nối dài quá trình điều tra đường dây mua bán tài khoản ngân hàng được phát hiện từ đầu năm 2024, liên quan đến hơn 30 tài khoản của người dân bị thu gom để phục vụ các hoạt động phạm pháp.
Không chỉ tại Thanh Hóa, mới đây Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Khánh Hòa cũng khởi tố ba bị can trong đường dây thu thập, mua bán trái phép thông tin tài khoản ngân hàng. Điều đáng chú ý là các đối tượng không chỉ thu gom tài khoản cá nhân mà còn thành lập doanh nghiệp để mở hàng chục tài khoản doanh nghiệp rồi bán sang Campuchia. Tổng cộng gần 100 tài khoản đã được mua bán, đem lại khoản lợi nhuận hàng trăm triệu đồng cho các đối tượng.
Hai vụ án diễn ra ở hai địa phương khác nhau nhưng đều phản ánh một thực tế đáng lo ngại, hoạt động mua bán tài khoản ngân hàng đang ngày càng chuyên nghiệp, có tổ chức và trở thành mắt xích quan trọng trong các đường dây tội phạm xuyên biên giới.
Cuộc chiến loại bỏ “tài khoản rác” không chỉ là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ người dân, mà còn là điều kiện quan trọng nhằm giữ vững niềm tin vào hệ sinh thái tài chính số
Nếu trước đây, tội phạm mạng chủ yếu tìm cách chiếm đoạt tài khoản ngân hàng của nạn nhân thì hiện nay, chúng còn chủ động xây dựng cả một “thị trường” thu gom tài khoản đứng tên người khác. Những lời mời gọi như “mở tài khoản nhận hoa hồng”, “cho thuê tài khoản ngân hàng”, “việc nhẹ lương cao” xuất hiện tràn lan trên mạng xã hội. Chỉ cần mở tài khoản, đăng ký Internet Banking rồi bàn giao toàn bộ quyền quản lý, người tham gia có thể nhận từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng.
Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, Thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia cho biết, các hội nhóm trên mạng xã hội đang dần trở thành một “hạ tầng phi chính thức” của tội phạm trong môi trường số. Chúng được ngụy trang dưới dạng cộng đồng tìm việc làm, đầu tư, hỗ trợ tài chính, nhưng thực chất lại kết nối các hoạt động lừa đảo, đánh bạc trực tuyến, rửa tiền, mua bán dữ liệu cá nhân và thu gom tài khoản ngân hàng thành một chuỗi phạm tội khép kín.
Theo chuyên gia, mua bán tài khoản ngân hàng thực chất là một mắt xích quan trọng trong chuỗi tội phạm tài chính. Các tài khoản này thường được gọi là “tài khoản rác” hoặc “tài khoản trung gian”, được sử dụng để nhận, chuyển và hợp thức hóa dòng tiền phạm pháp. Người bán tài khoản có thể nghĩ rằng mình chỉ kiếm thêm chút tiền, nhưng khi dòng tiền lừa đảo bị phát hiện, chủ tài khoản lại là người đầu tiên phải làm việc với cơ quan điều tra, thậm chí có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu đủ căn cứ.
Không chỉ gây thiệt hại cho nạn nhân, các tài khoản “rác” còn làm gia tăng chi phí phòng chống gian lận của hệ thống ngân hàng, ảnh hưởng tới uy tín của thanh toán điện tử và làm giảm niềm tin của người dân vào môi trường giao dịch số.
Khép dần “ kẽ hở ” từ chính sách
Trong bối cảnh thanh toán số phát triển nhanh chóng, việc ngăn chặn tình trạng mua bán tài khoản ngân hàng không thể chỉ trông chờ vào công tác điều tra, xử lý sau khi tội phạm đã xảy ra. Thay vào đó, các cơ quan quản lý đang từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý.
Một trong những động thái đáng chú ý là NHNN đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt. Lần sửa đổi này tập trung xử lý một vấn đề tồn tại nhiều năm nhưng chưa có cơ chế giải quyết triệt để, đó là các tài khoản thanh toán “rác” hoặc “ngủ đông”.
Theo dự thảo, ngoài các trường hợp đóng tài khoản đã được quy định, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán sẽ được phép đóng những tài khoản không phát sinh giao dịch trong thời gian từ ba năm trở lên, tính từ lần giao dịch cuối cùng của chủ tài khoản, trừ trường hợp giữa ngân hàng và khách hàng có thỏa thuận khác. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm tạo cơ sở pháp lý để xử lý khối lượng lớn tài khoản không còn hoạt động nhưng vẫn tồn tại trong hệ thống.
Theo NHNN, thực tiễn hiện nay tồn tại hai nhóm tài khoản tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thứ nhất là các tài khoản được mở hợp pháp nhưng bị bỏ quên, không còn nhu cầu sử dụng trong thời gian dài. Thứ hai là các tài khoản được mở bằng giấy tờ giả hoặc lợi dụng giấy tờ tùy thân cũ của khách hàng để mạo danh. Nếu không có cơ chế xử lý, những tài khoản này hoàn toàn có thể bị các đối tượng xấu lợi dụng để thực hiện hành vi gian lận, lừa đảo hoặc che giấu dòng tiền phạm pháp.
Việc bổ sung quy định mới không chỉ giúp các ngân hàng chủ động làm sạch dữ liệu khách hàng mà còn góp phần thu hẹp đáng kể “nguồn cung” tài khoản mà các đường dây tội phạm thường tìm cách thu gom. Đây được đánh giá là giải pháp mang tính phòng ngừa từ sớm, từ xa, thay vì chỉ xử lý khi hành vi phạm tội đã xảy ra.
Song song với việc hoàn thiện chính sách, ngành Ngân hàng cũng đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp công nghệ nhằm tăng cường xác thực danh tính và ngăn chặn gian lận trong giao dịch điện tử.
Báo cáo của Vụ Thanh toán, NHNN cho thấy, tính đến ngày 22/5/2026, toàn hệ thống đã đối chiếu, xác thực sinh trắc học đối với hơn 161,2 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và 2,26 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID. Đây là nền tảng quan trọng giúp hạn chế tình trạng sử dụng giấy tờ giả, mạo danh hoặc thuê người khác mở tài khoản ngân hàng.
Trong 4 tháng đầu năm 2026, thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao. So với cùng kỳ năm trước, số lượng giao dịch tăng hơn 36%, trong khi giao dịch qua Internet tăng gần 58%, giao dịch trên điện thoại di động tăng hơn 33% và giao dịch bằng mã QR tiếp tục mở rộng mạnh mẽ cả về số lượng lẫn giá trị. Ngược lại, lượng giao dịch qua ATM tiếp tục giảm hơn 9%, cho thấy người dân ngày càng chuyển dịch sang các phương thức thanh toán số.
Sự phát triển nhanh của thanh toán số đồng nghĩa với việc trách nhiệm bảo đảm an toàn cho khách hàng cũng ngày càng lớn. Chính vì vậy, NHNN đã đưa vào vận hành Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO). Hệ thống hoạt động theo cơ chế phân tích dữ liệu giao dịch, phát hiện các dấu hiệu bất thường và gửi cảnh báo ngay tới khách hàng trước khi giao dịch được hoàn tất.
Đến ngày 31/5/2026, SIMO đã phát đi hơn 4,4 triệu lượt cảnh báo. Đáng chú ý, hơn 1,5 triệu khách hàng đã chủ động dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận được cảnh báo, qua đó ngăn chặn các giao dịch có tổng giá trị lên tới hơn 5.000 tỷ đồng. Những con số này cho thấy công nghệ đang trở thành “lá chắn” quan trọng trong việc giảm thiểu thiệt hại do lừa đảo trực tuyến gây ra.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng khó có thể thay thế hoàn toàn ý thức của người sử dụng. Phần lớn các vụ việc mua bán tài khoản ngân hàng đều xuất phát từ sự chủ quan của chính chủ tài khoản. Không ít người vẫn cho rằng việc bán hoặc cho thuê tài khoản chỉ là một giao dịch dân sự đơn giản, trong khi trên thực tế, đó có thể là bước đầu tiên trong chuỗi hành vi phạm tội.
Bởi vậy, cùng với việc hoàn thiện pháp luật, tăng cường xác thực sinh trắc học và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phòng chống gian lận, công tác truyền thông nâng cao nhận thức cho người dân cần tiếp tục được đặt lên hàng đầu. Mỗi khách hàng cần hiểu rằng tài khoản ngân hàng là tài sản gắn liền với danh tính pháp lý của mình. Việc giao thẻ ATM, mật khẩu Internet Banking, mã OTP, thiết bị xác thực hoặc cho người khác đứng tên sử dụng tài khoản đều tiềm ẩn những rủi ro rất lớn.
Đối với các tổ chức tài chính, ngân hàng, cơ quan chức năng đề nghị tiếp tục nâng cấp hệ thống bảo mật, hoàn thiện công nghệ nhận diện sinh trắc học, tăng khả năng phát hiện các phương thức giả lập hình ảnh, video nhằm ngăn chặn hành vi vượt qua lớp bảo vệ trong giao dịch điện tử.
