Trong nhiều năm qua, Trung Quốc liên tục mở rộng lực lượng máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không (AEW&C) KJ-500 với tốc độ được đánh giá là nhanh nhất thế giới.
Tăng tốc sản xuất KJ-500
Theo nhiều ước tính từ các nguồn công khai, Không quân Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc (PLA) hiện đã biên chế hơn 50 chiếc KJ-500. Nếu con số này chính xác, đây sẽ là dòng máy bay AEW&C trên đất liền được triển khai với số lượng lớn nhất thế giới.
Trong khi đó, đối thủ nổi bật nhất là E-7 Wedgetail do Boeing phát triển mới chỉ được một số quốc gia như Australia, Hàn Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và Anh đặt mua với quy mô khá nhỏ, từ 3-7 chiếc mỗi nước.
Các hệ thống khác như GlobalEye của Saab cũng được sản xuất với số lượng hạn chế, còn chương trình A-100 của Nga tiếp tục đối mặt nhiều khó khăn và chưa được triển khai trên quy mô lớn.
Theo giới phân tích, quy mô sản xuất KJ-500 phản ánh cách tiếp cận khác biệt của Trung Quốc đối với tác chiến trên không.
Hệ thống AEW&C KJ-500. Ảnh Military Watch
Nhiều không quân phương Tây coi máy bay cảnh báo sớm là tài sản chiến lược có số lượng hạn chế, chủ yếu hỗ trợ các biên đội tiêm kích trong những chiến dịch lớn.
Trong khi đó, PLA dường như hướng tới việc xây dựng mạng lưới chỉ huy trên không có mật độ cao, cho phép nhiều khu vực tác chiến được hỗ trợ đồng thời thay vì phụ thuộc vào một số ít máy bay.
Yếu tố quan trọng giúp Trung Quốc đạt được mục tiêu này là việc lựa chọn máy bay vận tải Y-9 làm nền tảng phát triển KJ-500.
Do Y-9 đã được sản xuất hàng loạt trong nước, việc chế tạo KJ-500 được cho là nhanh hơn và ít phụ thuộc vào các dây chuyền cải hoán máy bay dân dụng hoặc nguồn cung nước ngoài. Điều này tạo lợi thế đáng kể về tốc độ sản xuất cũng như chi phí so với nhiều đối thủ.
Mắt xích quan trọng
KJ-500 không chỉ đóng vai trò cảnh giới trên không mà còn là trung tâm chỉ huy của toàn bộ mạng lưới tác chiến.
Máy bay sử dụng radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) gồm ba cụm ăng-ten cố định đặt trong vòm radar hình đĩa, tạo khả năng quan sát liên tục 360 độ mà không cần cơ cấu quay như các hệ thống truyền thống.
Nhờ điều khiển chùm sóng điện tử, radar có thể theo dõi nhiều mục tiêu cùng lúc, cập nhật dữ liệu nhanh hơn và tăng độ tin cậy trong quá trình hoạt động.
Theo nhiều đánh giá, KJ-500 được thiết kế để kết nối thông tin từ nhiều nguồn khác nhau như radar mặt đất, tàu chiến, vệ tinh, máy bay chiến đấu và các đường truyền dữ liệu chiến thuật, sau đó tổng hợp thành bức tranh tác chiến thống nhất trước khi phân phối lại cho các đơn vị tham chiến.
Khả năng này đặc biệt quan trọng trong các chiến dịch quy mô lớn khi việc chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực có thể rút ngắn đáng kể thời gian phát hiện, theo dõi và tấn công mục tiêu.
Đối phó tiêm kích tàng hình
Giới chuyên môn cho rằng số lượng lớn KJ-500 sẽ phát huy hiệu quả khi kết hợp với các thành phần khác trong hệ thống tác chiến của PLA.
Trung Quốc hiện đồng thời phát triển nhiều nền tảng cảnh báo sớm khác như KJ-600 dành cho tàu sân bay và KJ-3000 có kích thước lớn hơn, trong khi các tiêm kích thế hệ mới của nước này cũng được trang bị radar công suất cao.
Trong tác chiến hiện đại, máy bay cảnh báo sớm mang theo những radar trên không có kích thước lớn nhất, giúp mở rộng đáng kể phạm vi giám sát và nâng cao khả năng phát hiện các mục tiêu có tín hiệu phản xạ radar thấp, bao gồm cả tiêm kích tàng hình.
Điều này khiến KJ-500 được xem là một trong những thành phần quan trọng trong chuỗi phát hiện - theo dõi - chỉ thị mục tiêu - tấn công của PLA.
Chính vì vậy, nhiều tài liệu phân tích của phương Tây cho rằng việc gây nhiễu hoặc vô hiệu hóa các máy bay cảnh báo sớm và mạng lưới dữ liệu liên quan sẽ là một trong những ưu tiên hàng đầu nếu xảy ra xung đột cường độ cao.
