Hãng tin CNBC cho hay Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright vừa đưa ra một tuyên bố gây chấn động tại Paris khi yêu cầu Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) phải từ bỏ mục tiêu "Net Zero" (Phát thải ròng bằng không) nếu muốn tiếp tục giữ Mỹ ở lại hàng ngũ thành viên dài hạn.
Trong bối cảnh cục diện năng lượng thế giới đang có những xoay trục mạnh mẽ, phát biểu của ông Chris Wright vào ngày cuối cùng của hội nghị cấp Bộ trưởng IEA tại Paris không khác gì một "tối hậu thư".
Theo ghi nhận từ Reuters, vị Bộ trưởng này khẳng định Mỹ sẽ dùng mọi áp lực có thể để buộc IEA phải thay đổi lộ trình mà ông gọi là một "ảo tưởng mang tính hủy diệt".
"Thế giới đã tồn tại một kiểu tư duy tập thể dẫn đến 10 năm đầu tư vào một ảo tưởng mang tính hủy diệt về Net Zero vào năm 2050, nên Mỹ sẽ sử dụng tất cả áp lực mà chúng tôi có để buộc IEA, trong vòng một năm tới hoặc lâu hơn, phải rời bỏ chương trình nghị sự này," ông Wright phát biểu theo trích dẫn từ Reuters.
Tất nhiên, Bộ trưởng Wright cũng cho biết Washington không có ý định rời khỏi IEA.
Net Zero (Phát thải ròng bằng không) không có nghĩa là con người ngừng hoàn toàn việc thải khí nhà kính ra môi trường. Thay vào đó, đây là trạng thái cân bằng giữa lượng khí nhà kính phát thải vào khí quyển và lượng khí được loại bỏ khỏi đó (thông qua các giải pháp tự nhiên như trồng rừng hoặc các công nghệ thu giữ carbon).
Mục tiêu Net Zero vào năm 2050 được coi là "kim chỉ nam" của Thỏa thuận Paris nhằm kìm hãm sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,5 độ C. Tuy nhiên, khái niệm này đang trở thành tâm điểm của những tranh cãi nảy lửa giữa các quốc gia ưu tiên bảo vệ môi trường và những quốc gia đặt an ninh năng lượng hóa thạch lên hàng đầu.
Xe điện thất sủng?
Trọng tâm của cuộc đối đầu này nằm ở cam kết phát thải ròng bằng không (Net Zero) vào năm 2050, một cột mốc vốn được thiết lập từ Thỏa thuận Paris 2015 và được IEA nhiệt thành ủng hộ. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của giới chức năng lượng Mỹ hiện tại, chương trình nghị sự này đang đi ngược lại thực tế thị trường.
Bộ trưởng Wright nhấn mạnh rằng trong suốt 10 năm qua, một kiểu "tư duy tập thể" đã bủa vây các tổ chức quốc tế, dẫn đến việc đầu tư vào những mục tiêu thiếu khả thi.
Theo ông, Mỹ sẽ gây sức ép để IEA dần rời bỏ chương trình nghị sự này trong vòng một năm tới. Đây là một bước đi cứng rắn, phản ánh sự thay đổi ưu tiên trong chính sách năng lượng của Washington: Chuyển dịch từ việc hạn chế hóa thạch sang tập trung vào an ninh năng lượng và sản xuất thực tế.
Động thái của Mỹ không chỉ làm lung lay IEA mà còn tạo ra một cú sốc dây chuyền đến ngành công nghiệp xe điện (EV).
Trong báo cáo triển vọng xe điện toàn cầu (Global EV Outlook), IEA từng đưa ra kịch bản Net Zero đầy tham vọng, trong đó dự báo xe điện sẽ phải chiếm tới 65% thị phần ô tô thế giới vào năm 2030 để kịp lộ trình khí hậu.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright
Tuy nhiên, khi Mỹ (thị trường xe hơi lớn thứ hai thế giới) yêu cầu xóa bỏ lộ trình này, bức tranh EV toàn cầu lập tức bị "chia năm xẻ bảy".
Việc Washington cắt giảm các gói hỗ trợ thuế 7.500 USD và nới lỏng tiêu chuẩn khí thải đã khiến doanh số EV tại Mỹ sụt giảm khoảng 4% trong năm 2025, trái ngược hoàn toàn với mức tăng trưởng 20% của thế giới.
Khi IEA bị ép phải "hạ tông" các mục tiêu xanh, các nhà sản xuất ô tô Mỹ như Ford hay GM đang đứng trước bài toán tiến thoái lưỡng nan: Tiếp tục đổ hàng tỷ USD vào xe điện để cạnh tranh toàn cầu, hay quay lại với động cơ đốt trong (ICE) để hưởng lợi từ chính sách nội địa?
Nguy hiểm hơn, sự thoái lui của Mỹ đang tạo ra "thảm đỏ" cho các đối thủ từ châu Á. Trong khi Mỹ loay hoay với chính sách, các hãng xe Trung Quốc như BYD đã nhanh chóng vươn lên vị trí thứ 6 thế giới về doanh số trong năm 2025.
Việc Mỹ gây áp lực lên IEA vô hình trung làm giảm tính dẫn dắt của các tổ chức phương Tây trong việc định hình tiêu chuẩn xe điện tương lai, đẩy quyền kiểm soát chuỗi cung ứng pin và hạ tầng sạc về phía các thị trường vẫn kiên định với mục tiêu xanh.
Thời của xe xăng trở lại
Tờ Fortune cho hay khi những giấc mơ màu hồng về một tương lai thuần điện dần va phải bức tường thực tế của hạ tầng và chi phí, thị trường đang chứng kiến một sự chuyển dịch ngược đầy bất ngờ: Sự hồi sinh mạnh mẽ của xe động cơ đốt trong.
Việc Mỹ gây sức ép để IEA rời bỏ Net Zero chính là "cú hích" tâm lý quan trọng, hợp thức hóa việc các hãng xe quay lại tập trung vào dòng xe truyền thống vốn mang lại lợi nhuận biên cao hơn.
Các ông lớn ngành xe đang dần nhận ra rằng người tiêu dùng chưa sẵn sàng từ bỏ sự tiện lợi của xe xăng.
Tại Mỹ, tỷ lệ khách hàng quay lại chọn xe xăng hoặc xe Hybrid sau khi sở hữu xe điện đang có xu hướng tăng.
Việc nới lỏng các quy định khắt khe về khí thải không chỉ giúp các hãng xe tiết kiệm hàng tỷ USD tiền phạt mà còn cho phép họ kéo dài vòng đời của các dòng xe SUV và bán tải chạy xăng, vốn là "cỗ máy in tiền" thực sự của ngành công nghiệp ô tô Mỹ.
Thay vì chạy đua đốt tiền vào xe điện trong vô vọng, các nhà sản xuất giờ đây có thể tự tin tuyên bố rằng: Động cơ đốt trong vẫn là trái tim của thị trường trong nhiều thập kỷ tới.
Thực tế, mối quan hệ giữa Mỹ và IEA đã bắt đầu rạn nứt từ năm ngoái. Căng thẳng leo thang khi IEA dự báo về hiện tượng "đỉnh dầu" (peak oil) sẽ xảy ra vào khoảng năm 2030. Dự báo này từng bị liên minh OPEC cáo buộc là gây hoang mang, trong khi ông Wright thẳng thừng gọi đó là một dự báo "phi lý".
Trước những áp lực không ngừng, IEA gần đây đã có những tín hiệu thay đổi tông giọng. Tổ chức này bắt đầu nới lỏng các dự báo cũ, ám chỉ rằng nhu cầu dầu mỏ có thể tiếp tục tăng trưởng cho đến giữa thế kỷ này.
Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn không ngừng cảnh báo về ranh giới 1,5 độ C. Việc vượt qua ngưỡng này có thể dẫn đến những "điểm tới hạn" không thể đảo ngược.
Cuộc đối đầu giữa áp lực kinh tế, chính trị từ Mỹ và những cảnh báo khí hậu đang đặt IEA và cả thị trường xe điện thế giới vào một giai đoạn hỗn loạn và khó dự đoán nhất trong nhiều thập kỷ.
Trong vòng 12 tháng tới, giới quan sát sẽ đổ dồn sự chú ý vào việc IEA sẽ "cải tổ" như thế nào dưới áp lực từ USD. Liệu xe điện sẽ tiếp tục là mũi nhọn của thế giới, hay sẽ trở thành nạn nhân trong cuộc chiến giành quyền lực năng lượng?
*Nguồn: Reuters, CNBC, Fortune
