Cột mốc này mở ra giai đoạn điều chỉnh vội vã trong chính sách thương mại sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ gói thuế quan trước đó của ông.
Lệnh hành pháp được ký vào thứ Sáu tuần trước, chỉ vài giờ sau phán quyết, cho phép Tổng thống áp thuế theo Đạo luật Thương mại năm 1974 mà không cần sự phê chuẩn của Quốc hội trong vòng 150 ngày.
Tuy nhiên, cùng với việc triển khai sắc thuế mới là một bầu không khí mơ hồ bao trùm. Ông Trump từng đe dọa nâng thuế từ 10% lên 15%, song đến thời điểm 12:01 sáng thứ Ba, Nhà Trắng vẫn chưa ban hành chỉ thị chính thức để kích hoạt mức thuế cao hơn. Một quan chức chính quyền tiết lộ rằng Nhà Trắng đang soạn thảo lệnh mới nhằm nâng thuế lên 15%, nhưng lộ trình thực thi vẫn chưa được thống nhất.
Sự thiếu minh bạch từ Washington đã khiến các chính phủ và doanh nghiệp toàn cầu lao vào rà soát các hiệp định thương mại hiện có để đánh giá mức độ ảnh hưởng. Những đối tác thương mại lớn như Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ lập tức tạm ngừng các cuộc đàm phán đang diễn ra cho đến khi Mỹ làm rõ định hướng mới.
Theo lệnh hành pháp vừa ban hành, một số mặt hàng vẫn được miễn trừ, bao gồm hàng hóa tuân thủ các điều khoản trong hiệp định thương mại Bắc Mỹ giữa Mỹ, Canada và Mexico, cùng một số sản phẩm nông nghiệp vốn đã nằm trong diện ngoại lệ trước đó.
Dù vậy, giới chuyên gia dự báo mức thuế trung bình của Mỹ sẽ chỉ còn khoảng 10,2%, giảm từ 13,6% trước khi sắc thuế cũ bị vô hiệu hóa. Nếu mức thuế toàn cầu 15% được triển khai, tỷ lệ này sẽ nhích lên khoảng 12%.
Bất chấp phán quyết của Tòa án Tối cao, đội ngũ của Tổng thống Trump khẳng định thuế quan sẽ tiếp tục là trọng tâm trong chính sách thương mại. Chính quyền đang chuẩn bị tung ra loạt cuộc điều tra mới theo các điều khoản như Mục 301 và Mục 232, những công cụ cho phép Tổng thống đơn phương áp thuế, dù không linh hoạt bằng quyền hạn khẩn cấp mà ông từng sử dụng.
Tuy nhiên, đến nay Nhà Trắng vẫn chưa công bố cuộc điều tra nào mới, đồng nghĩa các quyết định áp thuế bổ sung có thể mất nhiều tháng để hình thành. Trong thời gian đó, chính quyền Trump liên tục kêu gọi các đối tác tuân thủ những thỏa thuận thương mại đã đàm phán với Mỹ trong năm qua.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nhấn mạnh trên chương trình Face the Nation rằng Washington sẽ “đứng vững” với các thỏa thuận của mình và mong các đối tác làm điều tương tự.
Song, thông điệp này không đủ trấn an các nền kinh tế lớn. EU ngay lập tức đóng băng tiến trình phê chuẩn hiệp định thương mại mới với Mỹ. Trong khi đó, Ấn Độ tuyên bố hoãn cuộc gặp bàn về thỏa thuận tạm thời dự kiến diễn ra trong tuần này.
Bên cạnh việc cảnh báo áp thuế cao hơn với “những quốc gia có hành động lập lờ”, ông Trump còn khiến các đồng minh truyền thống như Anh lo ngại, khi mức thuế cơ bản nếu tăng lên 15% sẽ làm xấu đi điều kiện xuất khẩu mà London đã thương lượng từ trước.
Một nghịch lý đang trở nên rõ rệt: các quốc gia vốn có quan hệ căng thẳng với Mỹ, đặc biệt là Trung Quốc, lại có thể nắm ưu thế hơn khi ông Trump không còn quyền lực thuế quan mở rộng như trước.
Tổng thống Mỹ dự kiến thăm Bắc Kinh vào cuối tháng tới, trong cuộc gặp được chờ đợi với Chủ tịch Tập Cận Bình. Việc Washington mất đi công cụ gây sức ép có thể khiến cục diện đàm phán nghiêng nhẹ về phía Trung Quốc.
