Mối quan hệ "khó chịu" giữa muỗi và con người đã có từ hàng triệu năm - Ảnh: WRAL
Không phải chuyện mới xảy ra vài nghìn năm gần đây, mối quan hệ "khó chịu" giữa con người và muỗi có thể đã bắt đầu từ rất sớm trong lịch sử tiến hóa của loài người.
Theo một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Scientific Reports, các nhà khoa học cho rằng muỗi đã bắt đầu hút máu tổ tiên loài người từ khoảng 2,9 đến 1,6 triệu năm trước.
Thông tin này được rút ra từ một cách tiếp cận khá đặc biệt. Thay vì nghiên cứu trực tiếp con người, các nhà khoa học phân tích DNA của muỗi để truy ngược lịch sử tiến hóa của chúng.
Nhóm nghiên cứu đã so sánh bộ gene của 38 loài muỗi khác nhau, từ đó dựng lại "cây gia phả" tiến hóa của các loài này và xác định thời điểm chúng bắt đầu chuyển sang hút máu người.
Kết quả cho thấy một nhóm muỗi thuộc nhánh Anopheles leucosphyrus - họ hàng của nhiều loài muỗi truyền bệnh sốt rét nguy hiểm - đã bắt đầu thích nghi với việc hút máu con người từ rất sớm.
Trong nhóm này có những loài nổi tiếng như Anopheles dirus hay Anopheles baimaii, vốn là các loài muỗi truyền sốt rét phổ biến tại khu vực Đông Nam Á ngày nay.
Sự thay đổi "khẩu vị" của loài muỗi không xảy ra ngẫu nhiên - Ảnh: KOMARKO
Theo các nhà khoa học, sự thay đổi trong "khẩu vị" của muỗi không xảy ra ngẫu nhiên. Nó có thể gắn liền với quá trình di cư của tổ tiên loài người tới Đông Nam Á hàng triệu năm trước.
Thời điểm đó, một vùng đất rộng lớn gọi là Sundaland - nay đã phần lớn chìm dưới biển - từng nối liền nhiều khu vực như bán đảo Malaysia, Sumatra, Java và Borneo. Đây cũng là nơi các loài người cổ đại như Homo erectus được cho là đã xuất hiện và sinh sống.
Khi số lượng người cổ đại tăng lên và sống tập trung hơn, họ trở thành nguồn máu mới cho muỗi. Trải qua nhiều thế hệ, một số loài muỗi dần tiến hóa để nhận biết mùi cơ thể đặc trưng của con người, từ đó ưu tiên tìm đến con người thay vì các loài động vật khác.
Các nhà nghiên cứu cho rằng quá trình này là một ví dụ điển hình của chọn lọc tự nhiên: những con muỗi thích nghi tốt hơn với việc tìm và hút máu người sẽ có lợi thế sinh tồn, từ đó truyền đặc điểm này cho các thế hệ sau.
Không phải tất cả muỗi đều thích hút máu người - Ảnh: BOULDER
Dù vậy, không phải tất cả muỗi đều thích hút máu người. Trên thế giới hiện có khoảng 3.600 loài muỗi, nhưng chỉ khoảng 100 loài thường xuyên hút máu con người, theo tổng hợp của các nhà khoa học được Science News dẫn lại.
Phần lớn các loài muỗi vẫn chủ yếu hút máu động vật như chim, bò sát hay các loài thú khác. Một số loài chỉ hút máu người khi không tìm được nguồn máu khác.
Thậm chí, nhiều loài muỗi được cho là chỉ bắt đầu chuyển sang hút máu người trong khoảng 10.000 năm trở lại đây, khi con người hình thành các cộng đồng định cư, làng mạc và đô thị, tạo ra môi trường lý tưởng để muỗi sinh sôi.
Các nhà khoa học cho rằng nghiên cứu này giúp hiểu rõ hơn về sự tiến hóa của muỗi, đồng thời cung cấp manh mối thú vị về lịch sử của chính loài người.
Bởi lẽ, hành vi hút máu của muỗi gắn chặt với sự hiện diện và mật độ của con người trong môi trường sống. Vì vậy, việc truy tìm thời điểm muỗi bắt đầu "chuyển mục tiêu" sang con người cũng gián tiếp phản ánh những giai đoạn quan trọng trong hành trình mở rộng của loài người trên Trái đất.
Nói cách khác, lịch sử tiến hóa của muỗi có thể đang lưu giữ một phần câu chuyện về cách con người cổ đại di cư và sinh sống cách đây hàng triệu năm.
