 |
Minh họa về ngoại hành tinh nóng Wasp-121 b của Sao Mộc có mưa sắt và gió dữ dội ngoài mong đợi (Ảnh: Robert Lea) |
Đây là lần đầu tiên các nhà thiên văn học có thể nghiên cứu bầu khí quyển của một hành tinh bên ngoài hệ mặt trời ở độ sâu và chi tiết như vậy.
Những cơn gió trên ngoại hành tinh WASP-121 b, được phát hiện bởi một nhóm các nhà thiên văn học sử dụng Kính viễn vọng rất lớn (VLT) đặt tại vùng sa mạc Atacama ở phía bắc Chile, mang theo các nguyên tố như sắt và titan xung quanh hành tinh, do đó tạo ra các kiểu thời tiết phức tạp.
"Bầu khí quyển của hành tinh này hoạt động theo những cách thách thức giống như trên Trái đất và trên tất cả các hành tinh. Nó rất giống như trong khoa học viễn tưởng", Julia Victoria Seidel, trưởng nhóm nghiên cứu cho biết.
Một thế giới cực đoan
Nhiều đặc điểm phi thường của ngoại hành tinh WASP-121 b xuất phát từ thực tế rằng nó là một Sao Mộc cực nóng, một hành tinh khí khổng lồ có khối lượng gấp khoảng 1,2 lần khối lượng của hành tinh cùng tên trong hệ mặt trời. WASP-121 b thực sự quay quanh ngôi sao của nó rất gần đến mức một năm ở đó chỉ kéo dài 30 giờ Trái đất.
Khoảng cách này cũng có nghĩa là WASP-121 b bị "khóa thủy triều", nghĩa là một mặt của thế giới luôn hướng về ngôi sao của nó (mặt ban ngày nóng như thiêu đốt) trong khi mặt còn lại (mặt ban đêm) mát hơn vì nó hướng ra ngoài không gian.
Sắt và các kim loại khác bị bốc hơi ở phía ban ngày nóng như thiêu đốt và bị thổi qua hành tinh đến phía ban đêm, nơi chúng ngưng tụ và rơi xuống dưới dạng mưa kim loại lỏng.
Khi đi sâu vào bầu khí quyển của WASP-121 b và tạo ra bản đồ 3D về bầu khí quyển của nó, các nhà nghiên cứu đã tìm thấy nhiều loại gió khác nhau ở các tầng khác nhau của thế giới. Các nhà nghiên cứu cũng quan sát thấy một luồng phản lực kéo dài một nửa hành tinh.
Khi luồng phản lực này tăng tốc, nó dường như làm xáo trộn dữ dội bầu khí quyển của WASP-121 b ở phía trên bầu trời khi nó băng qua ranh giới giữa mặt đêm và mặt ngày của hành tinh, di chuyển về phía nửa nóng hơn.
Các nhà nghiên cứu đã theo dõi chuyển động của sắt, natri và hydro, sử dụng các nguyên tố này để theo dõi gió ở các lớp sâu, giữa và nông của bầu khí quyển WASP-121 b.
Leonardo A. dos Santos, thành viên nhóm nghiên cứu và là nhà nghiên cứu tại Viện Khoa học Kính viễn vọng Không gian, cho biết: "Đây là loại quan sát rất khó thực hiện bằng kính viễn vọng không gian, điều này làm nổi bật tầm quan trọng của việc quan sát các ngoại hành tinh trên mặt đất. Một bất ngờ của cuộc điều tra này là phát hiện ra titan ẩn núp ngay bên dưới luồng phản lực. Sự khác biệt có thể là do hàm lượng titan ẩn sâu trong bầu khí quyển cực nóng của Sao Mộc”.
