Con hẻm nhỏ giờ đây nhịp sống đã trở lại thường nhật. Tuy nhiên, danh sách 14 người đã qua đời được dán trên bức tường vẫn như một quãng trầm đè nặng nơi này suốt 5 năm qua. Tròn 5 năm sau đại dịch Covid-19, người dân hẻm 68/17 Trần Quang Khải (phường Tân Định, TP HCM) lại cùng nhau tổ chức lễ giỗ chung cho 14 người trong xóm đã vĩnh viễn ra đi.
Những ngày tháng ấy
Trước ngôi miếu nằm sâu trong hẻm, bà con kê ghế dọc hai bên tường chuẩn bị cho buổi lễ. Mâm cúng xếp đầy trái cây, bánh ngọt và 14 ngọn nến ghi rõ họ tên, tuổi, địa chỉ của từng người đã khuất.
Trên chiếc TV đặt cạnh bàn thờ, màn hình phát lại những đoạn phim năm 2021: cảnh hẻm bị phong tỏa, xe tải chở lương thực dừng ở đầu ngõ và hình ảnh người dân đứng sau cánh cửa sắt chờ nhận từng túi rau, bao gạo.
Con hẻm 68/17 Trần Quang Khải là nơi sinh sống của khoảng 80 hộ dân với gần 400 nhân khẩu. Lời mặc niệm của ông Đào Đức Thiện - tổ trưởng khu phố - cất lên giữa không gian trầm mặc của lễ giỗ chung, từng chút một cào xới lại ký ức về giai đoạn hơn 100 ngày giãn cách xã hội đầy nặng nề và khắc nghiệt năm 2021.
Lễ giỗ được tổ chức trong con hẻm nhỏ (Ảnh: Di Anh)
Người dân trong hẻm ngồi lặng (Ảnh: Di Anh)
14 ngọn nến ghi tên, địa chỉ và ngày mất của 14 người đã qua đời trong đại dịch (Ảnh: Di Anh)
Khi ấy, cảm giác lo lắng, căng thẳng đè nặng, ai nấy đều mong sao bình yên sớm trở lại với con xóm nhỏ thân thương. Trong cảnh phong tỏa nghiêm ngặt, người thân nhiễm bệnh cũng không thể trực tiếp ở bên chăm sóc; mọi lời động viên, thăm hỏi hay cập nhật tình hình chỉ biết gửi gắm qua những dòng tin nhắn Zalo vội vã.
Sự tàn khốc của dịch bệnh bắt đầu khi các ca nhiễm xuất hiện liên tiếp. Số người nhiễm gia tăng, nhiều người không qua khỏi, đỉnh điểm là vào tháng 7 âm lịch năm đó.
Nhớ lại những ngày dịch bệnh căng thẳng, bà Hồ Thị Sáng vẫn không khỏi ám ảnh. Bà cho biết cả gia đình đều mắc Covid-19, may mắn các thành viên chỉ có triệu chứng nhẹ. Dù đã 5 năm trôi qua, những ký ức về thời điểm ấy vẫn khiến bà không khỏi rùng mình.
Đó là những ngày tháng mà ranh giới giữa sống và chết trở nên mong manh hơn bao giờ hết, để lại đau thương cả đời chẳng thể quên.
Bà Hồ Thị Sáng vẫn không thôi buồn rầu khi nhớ về những ngày tháng ấy (Ảnh: Di Anh)
Nhưng cũng chính trong gian lao nhất, tình láng giềng của con hẻm nhỏ lại ấm áp hơn bao giờ hết. Không ai bị bỏ lại phía sau; bà con chia nhau từng bình oxy, từng bó rau, hộp thực phẩm và hướng dẫn nhau cách chăm sóc người bệnh.
Ông Phan Ngọc vẫn bùi ngùi khi nhớ lại sự gắn kết trong những ngày tháng giông bão ấy:
"Trong dịch, bà con chia sẻ với nhau từ những thứ khó khăn nhất như bình oxy, thực phẩm, rồi cách chăm sóc người bệnh. Nhớ lại những ngày đó thì ai cũng buồn, nhưng cũng nhờ những lúc khó khăn như vậy mà mọi người gắn kết, yêu thương và giúp đỡ nhau nhiều hơn."
Ông Phan Ngọc (Ảnh: Di Anh)
Sau khi cơn đại dịch đi qua, sự trân trọng sự sống và tình nghĩa xóm giềng đã thôi thúc người dân nơi đây tạo nên một điều đặc biệt: Lễ giỗ chung cho 14 người đã mất.
14 ngọn nến
Nói về khởi nguồn của lễ giỗ này, ông Đào Đức Thiện kể:
"Qua đợt dịch đó, chú thấy tình làng nghĩa xóm quý lắm. Bà con cùng vượt qua được giai đoạn ấy, ai cũng mừng, rồi mọi người càng thương nhau, gắn bó với nhau hơn. Mình trân trọng tình cảm đó nên mới làm lễ giỗ chung.
Tên của 14 người đã khuất được ghi trên 14 ngọn nến, cùng với địa chỉ và ngày mất. Mình vận động bà con cùng đến, nhà có trái cây thì mang trái cây, có hoa thì mang hoa, có bánh trái thì mang bánh trái đến cúng. Mọi người cùng góp một chút, vậy mà xúc động lắm."
Ông Đào Đức Thiện - tổ trưởng khu phố (Ảnh: Di Anh)
Với ông Thiện, khoảnh khắc thiêng liêng nhất của lễ giỗ là khi đồng hồ điểm thời khắc tưởng niệm chung của thành phố:
"Đúng thời khắc thành phố làm lễ tưởng niệm, ở xóm cũng làm cùng luôn. Lúc tôi đọc phút mặc niệm xong, nhà hai bên đều tắt đèn hết, chỉ có 14 ngọn nến sáng thôi. Linh thiêng như vậy nên bà con xúc động lắm. Sau buổi lễ, bà con ngồi lại quây quần kể lại kỷ niệm. Mình thấy bà con gắn bó và hiểu nhau, gần nhau hơn."
Tấm bảng ghi lại hình ảnh về tình làng nghĩa xóm sau đại dịch (Ảnh: Di Anh)
Tình cảm ấy không dừng lại ở giỗ đầu. Dù ông Thiện từng e ngại việc quyên góp thường xuyên sẽ phiền bà con nên hẹn đến "năm chẵn" mới làm tiếp, nhưng khi ông đề xuất cho lễ giỗ 5 năm, ai nấy đều đồng lòng
"Tôi đăng lên là mọi người hưởng ứng nhiều lắm, đến nỗi tiền đóng góp còn dư luôn á. Sau khi làm lễ tưởng niệm xong, tôi đề xuất số tiền đó sẽ làm quỹ cho hẻm. Bây giờ có gì khó nói, mọi người đều sẵn sàng chia sẻ.”
Lễ giỗ chung 14 người mất vì Covid-19 tại hẻm 68/17 Trần Quang Khải không chỉ là nén hương, ngọn nến tưởng nhớ những người đã khuất, mà còn là minh chứng cho tình người, tình hàng xóm ngọt bùi có nhau qua những ngày giông bão.
