Bức tranh đầu tư mạo hiểm năm 2025 ghi nhận những kỷ lục mới với 149 thương vụ, giải ngân khoảng 4,5 tỷ USD. Trong đó, đầu tư vào cổ phiếu tư nhân (PE) đạt khoảng 4 tỷ USD, tăng gấp đôi so với năm 2024; dòng vốn đầu tư mạo hiểm (VC) cũng tăng trưởng từ 398 triệu USD lên 509 triệu USD. Sự góp mặt của 119 nhà đầu tư mạo hiểm và 48 nhà đầu tư vào cổ phiếu tư nhân đã đánh dấu mức tăng trưởng mạnh nhất trong 10 năm qua kể từ 2016.
Tuy nhiên, một nghịch lý đang diễn ra là dòng vốn dù dồi dào nhưng lại có xu hướng "co cụm" và dịch chuyển mạnh sang các giai đoạn muộn để đảm bảo tính an toàn và kiểm chứng mô hình kinh doanh. Quy mô rót vốn trung bình ở vòng Series B đã tăng từ 10 triệu USD lên 11 triệu USD/giao dịch, trong khi các vòng gọi vốn từ Series C trở đi ghi nhận tới 6 thương vụ trong năm 2025, mức cao nhất kể từ năm 2022.
Đáng chú ý, có tới 60% dòng vốn đang được đưa vào các danh mục đầu tư mang tính phòng thủ cao. Chỉ tính riêng 10 thương vụ lớn nhất đã chiếm tới 72% tổng số vốn đầu tư toàn thị trường trong năm 2025. Dù có vốn cam kết, rất nhiều quỹ chưa dám giải ngân vào giai đoạn sớm do không đạt được kỳ vọng về tỷ suất hoàn vốn nội bộ để thuyết phục hội đồng đầu tư phê duyệt.
Không có một thương vụ thoái vốn thành công nào qua IPO trong 5 năm qua
Dù quy mô vốn hóa trên thị trường công ty đại chúng đã đạt 410 tỷ USD, điểm nghẽn lớn nhất khiến thị trường khởi nghiệp chưa thể bứt phá lại nằm ở khả năng thanh khoản và tìm kiếm lối ra (kênh thoái vốn) cho nhà đầu tư.
Trong 5 năm qua, thị trường Việt Nam không ghi nhận bất kỳ một thương vụ nào thoái vốn thành công qua kênh IPO đối với các quỹ PE và VC, toàn bộ dòng tiền đều phải thoát ra thông qua kênh M&A. So sánh với thị trường lớn nhất thế giới là Mỹ trong năm 2025, dù có tới 995 giao dịch thoái vốn thì cũng chỉ có 68 thương vụ thông qua IPO.
Khó khăn lớn nhất đối với các quỹ khi rót vốn vào Việt Nam là vòng quay vốn thực sự quá chậm. Trên thế giới, chu kỳ quay vòng vốn chỉ khoảng 4 năm với tỷ lệ hoàn vốn từng đạt 26% (dù đã giảm xuống 17% trong năm 2025). Trong khi đó, chu kỳ giữ một khoản đầu tư tại Việt Nam kéo dài từ 7 đến 10 năm.
Tỷ lệ hoàn vốn đối với nhiều khoản đầu tư thực tế ghi nhận mức 0% trong suốt nhiều năm liền, khiến 64% các quỹ đầu tư tư nhân tại Việt Nam dự kiến phải kéo dài thời gian hoàn vốn thêm ít nhất 1 năm nữa. Dù các nhà sáng lập (founder) Việt Nam có ý tưởng và mô hình kinh doanh rất tốt, nhưng bài toán giam vốn tới hơn 10 năm đã cản trở dòng vốn chảy vào các giai đoạn ươm mầm doanh nghiệp.
Bốn "chìa khóa" khơi thông và xoay vòng dòng vốn
Để giải quyết triệt để điểm nghẽn thanh khoản, cần tạo lập một "đường đi mới" để dòng vốn có thể vào, có thể ra và xoay vòng bền vững. Đại diện Công ty Chứng khoán Thiên Việt (TVS) đã đề xuất 4 nhóm giải pháp theo từng giai đoạn phát triển của startup:
Thứ nhất, tại giai đoạn ý tưởng sơ khai, cần nhân rộng các mô hình đầu tư mạo hiểm công tư. Điển hình là Quỹ đầu tư mạo hiểm TP.HCM (thành lập tháng 4/2026 với quy mô 500 tỷ đồng), trong đó Nhà nước góp 40% vốn và 60% đến từ 9 doanh nghiệp tư nhân. Mô hình học hỏi từ Israel này giúp khơi thông thanh khoản ban đầu và tạo bệ phóng tuyệt vời cho dự án.
Thứ hai, để giải cứu "vùng trũng vốn" – giai đoạn startup cần vốn bắc cầu 6-18 tháng để vận hành nhưng thiếu tài sản hữu hình thế chấp ngân hàng – cần nghiên cứu thành lập mô hình Quỹ bảo lãnh tín dụng. Tương tự cách CGIF bảo lãnh phát hành trái phiếu, các quỹ đầu tư uy tín có thể đứng ra bảo lãnh để ngân hàng thương mại cấp vốn vay ngắn hạn cho startup.
Thứ ba, cần nhanh chóng hiện thực hóa định hướng của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về việc thành lập sàn giao dịch thứ cấp dành riêng cho các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Sàn này sẽ giúp doanh nghiệp và các quỹ gặp nhau dễ dàng hơn, thu hẹp khoảng cách kỳ vọng định giá, từ đó tạo ra thanh khoản để xoay vòng vốn nhanh hơn.
Cuối cùng, Việt Nam có thể tham khảo chính sách hỗ trợ từ Singapore về cơ chế M&A và R&D. Ví dụ, cho phép khấu trừ thuế khoảng 25% giá trị thương vụ M&A, hoặc khấu trừ lên tới 400% chi phí chi trả cho các chuyên gia nghiên cứu phát triển của startup. Khi khép kín vòng đời của dòng vốn, Việt Nam hoàn toàn có khả năng nuôi dưỡng những ý tưởng trí tuệ công nghệ vươn mình thành doanh nghiệp quy mô tầm cỡ khu vực và thế giới.
