Mẹ giao đất cho con trai để được chăm sóc tuổi già, cuối cùng phải kiện đòi lại

Mẹ nói chỉ nhờ con đứng tên vay vốn, con khẳng định được tặng đất

Theo trình bày của bà H. (ngụ tỉnh Bến Tre cũ, nay là tỉnh Vĩnh Long), vợ chồng bà có hai thửa đất, cất nhà sinh sống cùng các con từ năm 1980. Khi các con gái lập gia đình ra ở riêng, người con trai là ông Đ. tiếp tục ở cùng cha mẹ. Năm 2009, vợ chồng ông Đ. xây lại căn nhà trên đất.

Năm 2016, do tuổi cao, không có thu nhập nên vợ chồng bà H. không đủ điều kiện vay vốn ngân hàng. Theo bà H., hai bên thống nhất lập hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất để ông Đ. đứng tên, thay cha mẹ vay tiền. Tháng 3/2016, hợp đồng tặng cho hai thửa đất được UBND xã chứng thực và hoàn tất thủ tục sang tên.

Tuy nhiên, bà H. cho rằng sau khi sang tên, nhà và đất vẫn do vợ chồng bà quản lý, sử dụng; chỉ giao phần hoa màu cho ông Đ. canh tác để có điều kiện chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ.

Sau khi chồng bà qua đời (năm 2017), đến năm 2021, ông Đ. chuyển về sống với gia đình bên vợ. Cùng thời điểm này, bà H. phát hiện con trai đã tách thửa, chuyển nhượng một phần đất cho người khác và tặng phần còn lại cho hai con gái.

Cho rằng hợp đồng tặng cho năm 2016 chỉ nhằm giúp con đứng tên vay vốn chứ không phải chuyển quyền sở hữu, đồng thời ông Đ. không còn thực hiện việc chăm sóc, phụng dưỡng mẹ, bà H. khởi kiện yêu cầu hủy một phần hợp đồng tặng cho năm 2016, hủy các hợp đồng tặng cho giữa ông Đ. và hai con gái, hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho các cháu và buộc ông Đ. trả lại hơn 2.536m2 đất.

Trong khi đó, ông Đ. cho rằng cha mẹ đã giao ông quản lý, sử dụng hai thửa đất từ khoảng năm 2004. Sau khi lập gia đình, ông trực tiếp canh tác, xây dựng nhà ở và sử dụng ổn định.

Theo ông Đ., hợp đồng tặng cho năm 2016 được lập hoàn toàn tự nguyện, đúng quy định pháp luật và đã hoàn tất thủ tục đăng ký biến động. Sau khi đứng tên quyền sử dụng đất, ông tách thửa, chuyển nhượng một phần cho người khác, phần còn lại tặng cho hai con gái nên không có căn cứ hủy các giao dịch.

Đáng chú ý, chị gái ông Đ. xác nhận cha mẹ từng giao đất cho em trai quản lý, sử dụng. Tuy nhiên, bà cũng cho rằng việc lập hợp đồng tặng cho xuất phát từ nhu cầu vay vốn vì cha mẹ tuổi cao không thể vay ngân hàng. Theo người này, tranh chấp chỉ phát sinh khi ông Đ. không còn quan tâm, chăm sóc mẹ như trước.

Tập quán không thể thay đổi bản chất giao dịch

Tại phiên tòa sơ thẩm, TAND huyện Giồng Trôm (nay là TAND khu vực 7 - Vĩnh Long) chấp nhận yêu cầu của bà H., tuyên hủy một phần hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất năm 2016 giữa vợ chồng bà với ông Đ., đồng thời hủy các hợp đồng tặng cho năm 2021 giữa ông Đ. và hai con gái đối với phần đất tranh chấp.

Tòa cũng giao lại cho bà H. hơn 2.536m2 đất và buộc bà thanh toán gần 75 triệu đồng giá trị cây trồng trên đất. Không đồng ý, ông Đ. kháng cáo.

Xét xử phúc thẩm, TAND tỉnh Bến Tre (nay là TAND tỉnh Vĩnh Long) nhận định hợp đồng tặng cho năm 2016 được lập đúng quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Đất đai. Hồ sơ thể hiện các thành viên trong gia đình đã thống nhất để vợ chồng bà H. đại diện thực hiện việc tặng cho nên việc chuyển quyền sử dụng đất là hợp pháp.

Toà phúc thẩm cho rằng cấp sơ thẩm đã áp dụng không phù hợp khi viện dẫn tập quán "cha mẹ già giao tài sản cho con trai để phụng dưỡng tuổi già". Theo tòa, quan hệ tặng cho quyền sử dụng đất đã được pháp luật quy định cụ thể nên không thể dùng tập quán để thay đổi bản chất giao dịch.

Tòa cũng bác lập luận của bà H. về việc đây là hợp đồng tặng cho có điều kiện, bởi hợp đồng không ghi nhận nghĩa vụ phụng dưỡng hay bất kỳ điều kiện nào khác. Sau khi được tặng cho, ông Đ. đã sử dụng đất ổn định, xây nhà, tách thửa, chuyển nhượng đúng quy định mà gia đình không phản đối, cho thấy quyền sử dụng đất đã được chuyển giao hợp pháp.

Từ đó, toà phúc thẩm chấp nhận kháng cáo của ông Đ., sửa toàn bộ bản án sơ thẩm, bác yêu cầu khởi kiện của bà H., đồng thời ghi nhận sự tự nguyện của gia đình ông Đ. về việc để bà H. tiếp tục ở trên phần đất tranh chấp đến khi qua đời.

(Tham khảo Bản án số 317/2023/DS-PT ngày 8/8/2023 của TAND tỉnh Bến Tre, nay là TAND tỉnh Vĩnh Long)