Theo báo cáo triển vọng vĩ mô tháng 5 của Công ty Chứng khoán MB (MBS), nền kinh tế Việt Nam có khởi đầu tích cực với tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) quý I tăng 7, 83% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy vậy, để đạt được tốc độ tăng trưởng trên 10%, Nghị quyết 01 đã đặt ra kịch bản quý 1 phải tăng tối thiểu 9,1%. Do đó, tăng trưởng GDP quý II sẽ phải tăng gần 11% để bù đắp phần thiếu hụt của quý I và hướng tới mục tiêu tăng trưởng cả năm.
Mục tiêu thách thức
Mục tiêu này được cho là khá thách thức trong bối cảnh trong bối cảnh cán cân thương mại hàng hóa thu hẹp mạnh, giá dầu thế giới vẫn neo ở mức cao và diễn biến khó lường của xung đột Trung Đông tiếp tục gây áp lực lên lạm phát cũng như sức mua của người dân.
Cụ thể, lũy kế 4 tháng đầu năm, cán cân thương mại hàng hóa ghi nhận nhập siêu 7,11 tỷ USD, trái ngược đáng kể với mức xuất siêu 4,3 tỷ USD của cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, hoạt động sản xuất công nghiệp vẫn duy trì tín hiệu phục hồi với chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) 4 tháng tăng 9,2% so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, đà tăng của khu vực sản xuất được dự báo có thể chậm lại trong thời gian tới khi những tác động ban đầu từ xung đột Trung Đông đã bắt đầu phản ánh vào các chỉ số kinh tế.
Chỉ số PMI giảm tháng thứ hai liên tiếp, từ mức 51,2 điểm trong tháng 3 xuống còn 50,5 điểm trong tháng 4. Diễn biến này xuất hiện trong bối cảnh số lượng đơn hàng mới giảm lần đầu tiên sau 8 tháng, đồng thời áp lực lạm phát tăng lên mức cao nhất trong vòng 15 năm trở lại đây.
Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, MSB đánh giá ảnh hưởng trực tiếp sẽ không quá lớn, khi kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang khu vực này hiện chiếm chưa tới 5% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước.
Song, rủi ro lớn hơn được cho là đến từ khả năng nhu cầu toàn cầu suy yếu nếu lạm phát thế giới gia tăng trong bối cảnh giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Điều này có thể tác động gián tiếp tới hoạt động sản xuất, xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.
"Dù Mỹ và Iran hiện đã tạm ngừng giao tranh, MSB cho rằng rủi ro và mức độ bất định vẫn hiện hữu khi các cuộc đàm phán liên tiếp thất bại. Vì vậy, nguy cơ xung đột bùng phát trở lại bất cứ lúc nào vẫn không thể loại trừ", báo cáo nêu rõ.
Thêm vào đó, tỷ giá USD/VND sẽ tiếp tục chịu nhiều sức ép trong thời gian tới từ một số yếu tố chính. Trước hết, giá dầu thế giới tăng mạnh do xung đột tại Trung Đông được dự báo sẽ tiếp tục hỗ trợ đà tăng của đồng USD, qua đó tạo áp lực đáng kể lên tỷ giá trong nước.
Đồng bạc xanh cũng được củng cố bởi kỳ vọng Federal Reserve sẽ tiếp tục trì hoãn kế hoạch cắt giảm lãi suất. Thậm chí, một số quan chức Fed còn bày tỏ quan điểm ủng hộ việc nâng lãi suất nếu lạm phát chưa hạ nhiệt như kỳ vọng.
Ngoài ra, thặng dư thương mại thu hẹp cũng là yếu tố gây sức ép lên tỷ giá, khi tốc độ tăng trưởng nhập khẩu hiện vẫn cao hơn đáng kể so với xuất khẩu nhằm phục vụ nhu cầu sản xuất. Dù xuất khẩu được kỳ vọng cải thiện từ cuối quý II nhờ bước vào mùa cao điểm, mức cải thiện của cán cân thương mại được dự báo sẽ khá khiêm tốn.
Đáng chú ý, trong ngắn hạn, chi phí vận chuyển gia tăng mạnh cùng xu hướng mất giá của đồng nội tệ trong bối cảnh đồng USD phục hồi sẽ làm gia tăng rủi ro nhập khẩu lạm phát.
"Tỷ giá USD/VND trong quý II sẽ dao động quanh mức 26.350 – 26.700 đồng/USD, tương ứng mức tăng khoảng 0,3% - 1,6% so với đầu năm. Áp lực này được cho là sẽ làm gia tăng nguy cơ lạm phát nhập khẩu trong thời gian tới", các chuyên gia MSB dự báo.
Thặng dư thương mại khoảng 23 tỷ USD
Ở chiều ngược lại, dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) giải ngân tích cực và thúc đẩy tiến độ giải ngân đầu tư công được kỳ vọng sẽ là bệ đỡ chính cho mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng của Việt Nam trong năm 2026.
Cùng với đó, xuất khẩu tiếp tục được xem là động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Theo đánh giá của MSB, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam có thể tăng khoảng 15% - 16% trong năm 2026 nhờ nhiều yếu tố hỗ trợ.
Trước hết, theo UNCTAD, thương mại hàng hóa toàn cầu trong lĩnh vực điện tử (nhóm ngành có thế mạnh của Việt Nam) được dự báo tăng mạnh 14% so với năm 2025 nhờ nhu cầu đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) gia tăng.
Bên cạnh đó, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế đối ứng vào tháng 2 và thay thế bằng mức thuế 10% theo Đạo luật Thương mại, mức thuế nhập khẩu trung bình đối với hàng hóa Việt Nam vào Mỹ đã giảm từ 21,6% xuống khoảng 16%, qua đó giúp cải thiện năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam tại thị trường này.
Ngoài ra, chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang các thị trường có tiêu chuẩn cao nhưng giá trị gia tăng lớn hơn như Liên minh châu Âu và Hàn Quốc cũng được kỳ vọng tạo thêm dư địa tăng trưởng cho xuất khẩu. Đồng thời, Việt Nam đang thúc đẩy tiến trình đàm phán và ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do với các thị trường mới như các Tiểu Vương quốc Ả rập thống nhất, Israel và Qatar.
Ở chiều nhập khẩu, MSB cho rằng kim ngạch nhập khẩu năm 2026 cũng có thể tăng tương đương xuất khẩu, ở mức khoảng 15% - 16%. Nguyên nhân là Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ nhằm thu hẹp thặng dư thương mại với nước này. Đồng thời, nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ được kỳ vọng tăng mạnh để phục vụ mở rộng sản xuất cũng như đầu tư hạ tầng.
Trên cơ sở đó, MSB dự báo thặng dư thương mại của Việt Nam trong năm 2026 sẽ duy trì ở mức khoảng 23 tỷ USD.
