Một vụ việc gần đây khiến cộng đồng xuất khẩu cảnh giác khi một công ty Việt Nam bị lừa gần 72.000 USD trong quá trình giao dịch trực tuyến với đối tác nước ngoài. Các đối tượng đã mở tài khoản ngân hàng dưới tên một nhà nhập khẩu có quy mô, uy tín, ký hợp đồng để tạo lòng tin, rồi rút toàn bộ khoản tiền tạm ứng và thanh toán mà phía Việt Nam chuyển vào.
Theo PGS. Greeni Maheshwari, Đại học RMIT Việt Nam, khi số hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh chóng, các hình thức lừa đảo này ngày càng tinh vi hơn, khó phát hiện hơn và có khả năng thao túng lòng tin trên quy mô lớn.
Không chỉ dừng lại ở những thủ đoạn truyền thống như mạo danh đối tác, lừa đảo thanh toán hay làm giả giấy tờ, các đối tượng lừa đảo đang đẩy mạnh sử dụng email do AI tạo ra, danh tính doanh nghiệp giả mạo, thậm chí sao chép giọng nói hoặc video của lãnh đạo doanh nghiệp nhằm tạo độ tin cậy và thao túng niềm tin.
Số hóa cũng tạo điều kiện cho các cuộc tấn công chuyển hướng thanh toán, khi email trao đổi giữa các bên bị xâm nhập và thông tin tài khoản ngân hàng bị thay đổi vào giai đoạn cuối của giao dịch.
Ngoài thương mại quốc tế, gian lận số còn lan sang các hoạt động đầu tư trực tuyến và thương mại điện tử, bao gồm các nền tảng tiền mã hóa giả mạo, đường dẫn lừa đảo và các chiêu trò do người có ảnh hưởng trên mạng xã hội tiếp tay quảng bá.
PGS. Greeni Maheshwari, Đại học RMIT Việt Nam. (Ảnh: NVCC)
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn rất dễ bị tổn thương vì phụ thuộc nhiều vào đàm phán qua email, tài liệu điện tử và giao dịch từ xa. Điều này tạo cơ hội cho các hình thức lừa đảo như email giả mạo do AI tạo ra, giả mạo tên miền và xâm nhập các kênh liên lạc.
“Các đối tượng lừa đảo giờ đây có thể sao chép danh tính nhà cung cấp gần như hoàn hảo, khiến nhiều dấu hiệu cảnh báo truyền thống mà doanh nghiệp từng dựa vào không còn hiệu quả”, PGS. Greeni Maheshwari nêu rõ.
Cần xây dựng hệ thống xác minh nhiều lớp
Theo bà Maheshwari, ngày nay, các đối tượng lừa đảo sử dụng danh tính số giả, website sao chép và thông tin bị rò rỉ để tạo ra những kịch bản rất thuyết phục, đồng nghĩa với việc các bước xác minh cơ bản không còn đủ nữa.
Vì vậy, các doanh nghiệp cần vượt ra khỏi các phương thức quản trị rủi ro truyền thống và chuẩn bị cụ thể cho các hình thức gian lận được hỗ trợ bởi công nghệ số. Trong đó, cần chú ý tới các dấu hiệu cảnh báo sớm như hồ sơ người mua không thể xác minh, hành vi đàm phán bất thường, tạo cảm giác cấp bách một cách bất thường, yêu cầu thanh toán đáng ngờ hoặc sự không nhất quán trong các loại giấy tờ.
Tuy nhiên, theo vị chuyên gia này, những dấu hiệu cảnh báo cũng ngày càng khó nhận biết khi các đối tượng lừa đảo có thể sử dụng công nghệ số để làm giả, che giấu thông tin và thao túng niềm tin.
Để giảm thiểu rủi ro, các doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống xác minh nhiều lớp, trong đó xác minh đối tác thông qua các nguồn độc lập thay vì chỉ dựa vào trao đổi qua email; yêu cầu xác nhận từ nhiều bên khi có thay đổi liên quan đến thông tin thanh toán; và sử dụng các nền tảng giao dịch an toàn, có cơ chế bảo vệ và xác thực.
"Doanh nghiệp cần đào tạo nhân sự để nhận diện các hình thức lừa đảo, giả mạo có sự hỗ trợ của AI, đồng thời ưu tiên các phương thức thanh toán an toàn như thư tín dụng (L/C) hoặc dịch vụ ký quỹ từ các đơn vị được xác thực", bà Maheshwari nêu rõ .
Bên cạnh nỗ lực tự bảo vệ, cơ quan quản lý nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp ứng phó với các hình thức gian lận ngày càng tinh vi trong hoạt động xuất nhập khẩu. Theo đó, cần tăng cường các chương trình nâng cao nhận thức thông qua hội thảo, đào tạo và chiến dịch truyền thông, giúp doanh nghiệp nhận diện sớm các thủ đoạn lừa đảo phổ biến.
Đồng thời, việc hoàn thiện khung pháp lý cho thương mại xuyên biên giới, thúc đẩy hợp tác quốc tế trong giải quyết tranh chấp và thực thi pháp luật cũng là yếu tố cần thiết.
Chuyên gia RMIT cũng nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc cung cấp các cơ sở dữ liệu đã được xác thực để giúp doanh nghiệp nhận diện đối tác quốc tế uy tín, giảm nguy cơ trở thành nạn nhân của lừa đảo. Khi AI giúp các đối tượng xấu dễ dàng tạo ra danh tính giả, tài liệu giả và các hình thức liên lạc giả mạo, Chính phủ có thể hỗ trợ thêm bằng cách thúc đẩy các tiêu chuẩn xác minh số và cơ chế chia sẻ thông tin giúp doanh nghiệp nhận diện mối đe dọa.
Các cơ quan chức năng cũng có thể đầu tư vào những hệ thống phát hiện gian lận ứng dụng AI nhằm nhận diện các mô hình giao dịch bất thường, tài liệu giả mạo và những giao dịch tài chính đáng ngờ. Đồng thời, cần phát triển các nền tảng cho phép doanh nghiệp, tổ chức tài chính và hiệp hội ngành nghề báo cáo các dấu hiệu gian lận và nhận cảnh báo kịp thời.
Để nâng cao năng lực số, Chính phủ có thể triển khai các chương trình đào tạo chuyên biệt về các mối đe dọa liên quan đến AI như công nghệ deepfake, danh tính tổng hợp, lừa đảo qua email doanh nghiệp và tài liệu thương mại bị chỉnh sửa.
Ngoài ra, việc tăng cường hợp tác giữa các cơ quan thực thi pháp luật ở nhiều quốc gia là yếu tố then chốt để hỗ trợ truy vết, thu hồi tài sản và đưa các đối tượng lừa đảo ra trước công lý.
Cuối cùng, việc xây dựng các cơ chế hỗ trợ, bao gồm hỗ trợ pháp lý hoặc tài chính cho doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi gian lận, sẽ góp phần tăng cường khả năng bảo vệ cộng đồng doanh nghiệp.
"Trong kỷ nguyên AI, Chính phủ cần áp dụng các phương thức quản lý dựa trên công nghệ. Thông qua việc tăng cường tiêu chuẩn xác minh số, thúc đẩy chia sẻ thông tin, đầu tư vào các hệ thống phát hiện gian lận bằng AI và mở rộng hợp tác quốc tế, các cơ quan quản lý có thể giúp doanh nghiệp ứng phó hiệu quả hơn với các rủi ro ngày càng gia tăng từ các hình thức gian lận thương mại được hỗ trợ bởi AI", vị chuyên gia này nhấn mạnh.
Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026 - Summer Summit
Thời gian: 11/06/2026
Địa điểm: L7 West Lake Hanoi by Lotte Hotels, Ballroom tầng 4, 683 Lạc Long Quân, Tây Hồ, Hà Nội
Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit quy tụ đại diện cơ quan quản lý, lãnh đạo ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, giám đốc phân tích và các chuyên gia kinh tế độc lập, tập trung vào bức tranh vĩ mô, AI & Big Data và chiến lược tìm kiếm Alpha trong nửa cuối năm 2026.
Ba phiên thảo luận chính:
Phiên thảo luận 1: Vĩ mô 2026 - Việt Nam trước các cú sốc từ bên ngoài và cơ hội từ bên trong
Phiên thảo luận 2: AI & Big Data - Từ lợi thế ra quyết định đến thế hệ sản phẩm đầu tư mới
Phiên thảo luận 3: Cơ hội tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán và các kênh tài sản phổ biến
Tìm hiểu chương trình tại VIF 2026 Summer Summit.
Tham gia khảo sát "Dự báo của bạn về nửa cuối năm 2026" để có cơ hội nhận vé mời đặc biệt từ Ban Tổ chức.
Dự báo của bạn
về nửa cuối năm 2026
