Ngải cứu (Artemisia vulgaris L.) là cây thảo sống lâu năm, được trồng phổ biến ở Việt Nam để làm rau và làm thuốc. Theo Khoa Dược, Trường Đại học Tôn Đức Thắng, trong y học cổ truyền, ngải cứu có công năng chỉ huyết, trừ hàn thấp, điều kinh và an thai. Dược liệu được dùng trong các trường hợp kinh nguyệt không đều, băng huyết, rong huyết, thổ huyết, khí hư bạch đới, động thai, viêm ruột và lỵ.
“Các nghiên cứu tiền lâm sàng trên cao chiết, tinh dầu và các hợp chất của Artemisia vulgaris đã ghi nhận các hoạt tính như chống oxy hóa, chống viêm, kháng vi sinh vật, giảm đau và chống co thắt.” Khoa Dược, Trường Đại học Tôn Đức Thắng cho biết.
Mặc dù là một loại dược liệu quen thuộc, ngải cứu vẫn yêu cầu một một số cách chăm sóc đặc biệt mà không phải ai cũng biết. Nếu gia đình đang trồng ngải cứu để hái ăn, một số chi tiết sau đáng lưu ý.
- Cho cây đủ ánh sáng
Khoa Dược, Trường Đại học Tôn Đức Thắng cho biết ngải cứu sinh trưởng tốt ở nơi có đủ ánh sáng, đất tương đối ẩm và giàu dinh dưỡng. Vì vậy, chậu hoặc luống trồng ngải cứu không nên đặt ở vị trí bị che kín ánh sáng trong thời gian dài.
Tài liệu của Đại học Connecticut (Mỹ) về ngải cứu cho biết cây phát triển được từ điều kiện nắng bán phần đến nắng đầy đủ, thích đất từ hơi khô đến ẩm vừa.
Ngải cứu sinh trưởng tốt ở nơi có đủ ánh sáng, đất tương đối ẩm và giàu dinh dưỡng. (Ảnh: Khoa Dược, Trường Đại học Tôn Đức Thắng)
Do đó, khi trồng ngải cứu tại nhà, cần lưu ý đặt chậu cây ở những vị trí có ánh sáng đầy đủ trong ngày. Nếu trồng ngoài sân vườn, cũng nên chọn địa điểm ít bị che nắng bởi các tán cây khác.
- Giữ đất ẩm nhưng không để sũng nước
Khả năng thoát nước là một điểm cần quan tâm khi trồng ngải cứu tại nhà. Khoa Dược, Trường Đại học Tôn Đức Thắng mô tả ngải cứu sinh trưởng tốt ở đất tương đối ẩm và giàu dinh dưỡng, trong khi Đại học Connecticut lưu ý đất quá ướt có thể khiến cây gặp vấn đề về rễ.
Điều này đặc biệt đáng lưu ý với những gia đình trồng ngải cứu trong thùng xốp hoặc chậu. Nếu sau khi tưới nước, đất giữ trạng thái quá ướt trong thời gian dài, cần kiểm tra lại lỗ thoát nước thay vì tiếp tục bổ sung nước. Đây là cách đơn giản để hạn chế tình trạng rễ bị ảnh hưởng do đất quá ẩm.
- Thu hái khi cây đang sinh trưởng tốt, ưu tiên phần nhiều lá
Với ngải cứu trồng để ăn, không nhất thiết phải chờ đến một mốc ngày cố định mới thu hoạch. Khoa Dược, Trường Đại học Tôn Đức Thắng khuyến nghị thu hái khi cây đang sinh trưởng tốt và có nhiều lá. Khi thu hái, phần được sử dụng chủ yếu là ngọn thân mang lá; đồng thời cần loại bỏ cành già và tạp chất.
Đây là chi tiết thực tế với các gia đình thường xuyên hái rau: thay vì chỉ nhìn vào chiều cao của cây, có thể quan sát tình trạng sinh trưởng và lượng lá để quyết định thời điểm thu hái. Những phần cành đã già hoặc không phù hợp để sử dụng nên được loại bỏ sau khi cắt.
Nếu muốn cây tiếp tục phát triển, việc thu hái cũng nên tránh làm tổn thương cây không cần thiết. Hướng dẫn chung của Đại học Bang Iowa (Mỹ) về thu hoạch các loại thảo mộc khuyên dùng dụng cụ sạch, sắc khi cắt để tạo vết cắt gọn và hạn chế làm rách mô cây.
- Rửa dưới vòi nước trước khi ăn
Ngải cứu trồng tại nhà vẫn cần được sơ chế đúng cách trước khi chế biến. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến cáo tất cả rau quả tươi, bao gồm cả sản phẩm được trồng tại nhà, cần được rửa kỹ dưới vòi nước chảy trước khi ăn hoặc chế biến.
FDA cũng không khuyến nghị dùng xà phòng, chất tẩy rửa gia dụng hoặc các sản phẩm rửa rau quả thương mại để làm sạch rau. Với ngải cứu hái từ chậu hoặc vườn nhà, cách đơn giản là loại bỏ những phần dập, hư hỏng, sau đó rửa kỹ dưới vòi nước sạch trước khi chế biến.
Ngải cứu không phải loại cây đòi hỏi một quy trình chăm sóc phức tạp. Với gia đình trồng để ăn, những điểm đáng chú ý nhất là đủ ánh sáng, đất có độ ẩm nhưng không bị úng, thu hái khi cây đang phát triển tốt và có nhiều lá, đồng thời rửa sạch trước khi chế biến. Đây cũng là những khâu có thể kiểm soát ngay tại một chậu cây hoặc góc vườn nhỏ.
