Hình ảnh một bài tập tiếng Việt điền từ vào chỗ trống vừa lan truyền trên mạng xã hội, thu hút nhiều ý kiến trái chiều từ phụ huynh và học sinh. Câu chuyện bắt đầu khi người học thực hiện bài tập điền từ và sử dụng từ "qui hoạch". Nhiều ý kiến lập tức cho rằng đây là cách viết sai chính tả và phải sửa thành "quy hoạch" mới đúng. Tuy nhiên, sự thật phía sau cuộc tranh luận "i ngắn" hay "y dài" lại phức tạp và thú vị hơn nhiều so với thắc mắc ban đầu.
Nhiều ý kiến lập tức cho rằng đây là cách viết sai chính tả và phải sửa thành "quy hoạch" mới đúng.
Tranh cãi từ một bài tập điền từ quen thuộc
Trong bài tập, các từ cần điền gồm những cụm từ thông dụng như trưởng thành, làng nghề, đội ngũ, tỉ lệ, lợi thế và qui hoạch. Khi người làm bài điền từ "qui hoạch" vào câu “Để phát triển đô thị, nhiều khu vực dân cư đang được... lại”, một số ý kiến khẳng định chữ "qui" là lỗi in ấn hoặc do thói quen viết sai.
Dù vậy, xét về mặt từ điển và bản chất ngữ âm tiếng Việt, cả "qui" và "quy" đều thể hiện cùng một âm tiết (kết hợp giữa phụ âm đầu, âm đệm và âm chính). Vì vậy, việc cho rằng "qui hoạch" sai hoàn toàn về mặt chính tả là chưa thực sự chính xác. Dẫu thế, vì sao cách viết này vẫn khiến nhiều người cảm thấy "cấn" mắt và gây ra tranh cãi? Answers nằm ở sự thay đổi của các quy định chính tả qua từng thời kỳ.
"i ngắn" hay "y dài": Chuẩn hóa theo quy định giáo dục
Theo Quyết định 1989/QĐ-BGDĐT về chuẩn chính tả trong chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông, nguyên tắc dùng i/y đã được phân định cụ thể hơn. Điểm đáng chú ý nằm ở chỗ, nhiều người thường áp dụng nhầm quy tắc của các từ đơn giản như tỉ lệ, bác sĩ, kỉ niệm (vốn sử dụng "i" ngắn do không có âm đệm) sang cho các từ như quy hoạch.
Thực tế, theo quy định chính tả hiện hành:
Các âm tiết không có âm đệm và âm cuối: Âm i đứng ngay sau phụ âm đầu sẽ viết bằng "i" ngắn. Ví dụ: tỉ lệ, bác sĩ, kỉ niệm, lí luận, mĩ thuật... (trừ tên riêng hoặc một số trường hợp đặc thù như công ty).
Các âm tiết có âm đệm "u": Điển hình là trường hợp tổ hợp chữ cái qu kết hợp với âm $i$, chuẩn chính tả quy định viết bằng "y" dài. Do đó, các từ như quy hoạch, quy định, quy trình, quý giá được xem là cách viết chuẩn hóa nhất hiện nay.
Như vậy, việc sách giáo khoa hay tài liệu luyện tập in chữ "qui hoạch" không hẳn là lỗi sai nghiêm trọng mà là sự kế thừa thói quen trình bày từ các văn bản quy chuẩn trước đó. Tuy nhiên, để bảo đảm tính thống nhất trong môi trường giáo dục, văn bản hành chính và giao tiếp hiện đại, việc sử dụng "quy hoạch" (viết bằng "y" dài) vẫn được ưu tiên và khuyến khích hơn cả.
Sự tranh luận xung quanh bài tập nhỏ này cho thấy sự quan tâm rất lớn của cộng đồng đối với sự trong sáng và chuẩn mực của tiếng Việt. Việc nắm rõ các quy tắc chính tả hiện hành không chỉ giúp người học tránh được những nhầm lẫn lăn tăn khi làm bài tập mà còn tự tin hơn trong việc trình bày văn bản hàng ngày.
