Trong kho tàng thảo dược Việt Nam, cỏ tranh có tên khoa học là Imperata cylindrica, từ lâu đã bước vào những trang y thư cổ điển. Ở các vùng nông thôn, người dân vốn quen thuộc với hình ảnh bạt ngàn đồi cỏ tranh mọc hoang. Loài cây này có sức sống mạnh mẽ, bám rễ sâu và lan rộng khiến chúng đôi khi bị xem là kẻ thù của nhà nông.
Thế nhưng, nghịch lý nằm ở chỗ chính phần rễ nằm sâu dưới lòng đất của cỏ tranh lại là một dược liệu quý giá trong Đông y gọi là mao căn.
Từ xa xưa, dân gian đã có thói quen đào rễ cỏ tranh về rửa sạch, phơi khô để làm thuốc sắc uống. Người ta tin rằng vị ngọt mát tự nhiên của rễ cỏ tranh giúp thanh nhiệt, giải độc, làm dịu cơn khát cũng như chữa tình trạng tiểu tiện khó khăn.
Tiến sĩ, lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược cổ truyền Việt Nam cho biết rễ cỏ tranh được ghi chép rất rõ ràng trong nhiều sách y học cổ truyền Trung Hoa.
Người xưa xếp mao căn (rễ cỏ tranh) vào nhóm dược liệu có công năng lương huyết, chỉ huyết, thanh nhiệt và lợi niệu. Đây là vị thuốc vừa giúp làm mát cơ thể, vừa có tác dụng cầm máu hiệu quả, đồng thời hỗ trợ hệ tiết niệu hoạt động thông suốt.
Tiến sĩ Phùng Tuấn Giang cho biết thêm, tại Việt Nam, rễ cỏ tranh cũng được sử dụng rất rộng rãi trong nhiều toa thuốc Đông y với tác dụng thanh nhiệt, sinh tân chỉ khát giúp làm mát cơ thể, bổ sung tân dịch và giải khát hiệu quả trong các trường hợp bệnh nhân bị sốt cao hoặc mất nước.
Ngoài ra, loại rễ cây mọc hoang này còn có tác dụng lương huyết, chỉ huyết, làm mát máu và cầm máu tối ưu trong các trường hợp người bệnh bị chảy máu cam, ho ra máu, hay gặp tình trạng tiểu ra máu.
Mặc dù rễ cỏ tranh lành tính nhưng Tiến sĩ Giang nhấn mạnh “thuốc nào cũng có hai mặt”, vì thế người tỳ vị hư hàn, dễ lạnh bụng, tiêu chảy thì không nên dùng nhiều, phụ nữ có thai cần thận trọng.
