Thủ tướng Canada Mark Carney (bìa phải) được Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen (bìa trái) và Chủ tịch Nghị viện châu Âu Roberta Metsola chào đón khi ông đến Nghị viện châu Âu. (Ảnh: Reuters)
Các nghị sĩ EU đứng dậy vỗ tay nhiệt liệt sau khi bà đưa ra đề xuất này, rồi bà von der Leyen bước xuống ôm Thủ tướng Canada Mark Carney - người có mặt tại Nghị viện châu Âu để nghe bài phát biểu thông điệp chính sách thường niên của bà.
Bà Von der Leyen nói trước các nghị sĩ tại Strasbourg rằng, cần có những quan hệ đối tác mới “trong sự mong manh lạnh lẽo của thế giới ngày nay”.
Liên minh gồm 27 quốc gia đang phải đối mặt với nhiều thách thức, nhất là cuộc xung đột ở Ukraine. Cả EU và Canada đều đang phải cạnh tranh gay gắt về thương mại và xử lý nhiều vấn đề khác với chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, trong khi Trung Quốc ngày càng quyết đoán.
“Tôi muốn nói rằng chúng ta phải khẩn cấp hình dung lại các mối quan hệ đối tác của mình. Vì vậy, tôi muốn cùng các bạn mở cánh cửa để Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của EU”, bà Von der Leyen nói.
Bà cho rằng EU và Canada “nhìn thế giới bằng cùng một cách nhìn: từ AI đến biến đổi khí hậu, từ Bắc cực đến địa - chính trị. Và chúng ta đã sát cánh bên nhau về vấn đề Ukraine, quốc phòng, nguyên vật liệu và chuỗi cung ứng. Nhưng trên hết… châu Âu và Canada tin vào nền dân chủ”.
Tuy nhiên, đề xuất này có được triển khai hay không sẽ do các quốc gia thành viên EU quyết định, chứ không phải chỉ mình bà von der Leyen.
Trong lịch sử của mình, EU vẫn tỏ ra dè dặt với những hình thức liên minh linh hoạt như vậy - vốn không có địa vị pháp lý rõ ràng. Các nước thành viên EU cũng phản ứng khá thận trọng trước đề xuất mà Đức đưa ra hồi tháng 5, về việc trao tư cách thành viên liên kết cho Ukraine, coi đây là bước đệm hướng tới việc gia nhập đầy đủ.
Một nhà ngoại giao EU bày tỏ bất ngờ trước đề xuất của bà von der Leyen, nói rằng “thực sự không ai biết nó có nghĩa là gì”. Nhà ngoại giao này cũng cho biết có những lo ngại rằng người đứng đầu Ủy ban châu Âu “đang hứa hẹn quá nhiều và sẽ không thể thực hiện được”.
Trước bài phát biểu của bà von der Leyen, 7 nhà ngoại giao EU tại Canada và châu Âu nói với Reuters rằng đang có những nỗ lực tích cực nhằm tăng cường hợp tác về thương mại, quốc phòng và an ninh kỹ thuật số. Tuy nhiên, chưa có kế hoạch cụ thể nào được thảo luận ở cấp cao về mối quan hệ Canada - EU toàn diện hơn.
Việc thúc đẩy thương mại cũng vẫn còn những trở ngại đáng kể. GS Mark Manger – chuyên gia về kinh tế chính trị và các vấn đề toàn cầu tại Đại học Toronto, cho biết các quan chức EU thất vọng trước việc Canada từ chối mở cửa 2 ngành mà nước này bảo hộ với chi phí lớn: Viễn thông và sữa.
Đầu tuần này, Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết Canada đang tìm kiếm một “liên minh độc đáo” với EU, nhưng không phải tư cách thành viên. Ông sẽ có bài phát biểu riêng trước Nghị viện châu Âu vào ngày 17/9.
Chuyến công du ông Carney tới châu Âu diễn ra sau sự đổ vỡ mang tính lịch sử trong quan hệ Canada - Mỹ, khi các cuộc đàm phán thương mại sụp đổ vào tháng trước, kéo theo một loạt biện pháp áp thuế trả đũa lẫn nhau.
Ông cam kết sẽ tăng gấp đôi kim ngạch thương mại của Canada với các nước ngoài Mỹ trong thập kỷ tới, khi Canada chuyển hướng khỏi quốc gia láng giềng trong bối cảnh cuộc chiến thương mại ngày càng gay gắt.
Ngày 15/9, ông Carney cho biết các cuộc thảo luận chi tiết hơn sẽ diễn ra tại hội nghị thượng đỉnh Canada - EU ở Montreal vào cuối tháng 10.
