Làm sao để lãi suất thực sự giảm sâu và thực chất?

Ngày 21/10, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) yêu cầu toàn hệ thống ngân hàng thương mại phải giảm thực chất lãi suất huy động và cho vay theo chỉ đạo từ cuộc họp ngày 19/10/2026 và công văn số 9608/NHNN-CSTT ngày 18/10/2026. 

Các nhà băng phải giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi bình quân phát sinh mới kỳ hạn từ 6 tháng trở lên trong các tháng cuối năm 2026 so với kỳ đối chiếu ngày 11/10 đến 20/10/2026. Đơn vị nào chần chừ hoặc tìm cách đối phó sẽ bị xử lý nghiêm, bao gồm việc bị cắt giảm hoặc giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng ở mức thấp.

Bức tranh phân hóa và phép thử giảm chi phí vốn

Theo thống kê của VnBusiness, đến ngày 21/10, có 19 nhà băng hạ lãi suất tiết kiệm kỳ hạn từ 6 tháng trở lên với mức giảm phổ biến 0,5%/năm và tối đa 0,7%/năm, kéo mặt bằng kỳ hạn 12 tháng tại phần lớn hệ thống về dưới 7%/năm.

Cùng lúc, các gói tín dụng giảm từ 1,5 đến 2%/năm xuất hiện tại Agribank, VietinBank, BIDV, Vietcombank, MB, SHB, TPBank, ACB, NamABank, OCB hay chương trình 40.000 tỷ đồng của Sacombank.

Dù các gói ưu đãi phủ sóng rộng khắp, số liệu lãi suất cho vay bình quân tháng 9 lại cho thấy hành trình đưa vốn rẻ đến tay doanh nghiệp vẫn rất gập ghềnh. Trong 20 đơn vị công bố số liệu tính đến ngày 21/10, chỉ có 6 ngân hàng ghi nhận mức giảm so với tháng trước đó.

Techcombank có mức giảm rõ rệt nhất khi hạ từ 11,2%/năm xuống 10,14%/năm. 5 nhà băng còn lại chỉ hạ nhẹ gồm PGBank giảm 0,43 điểm phần trăm về 8,23%/năm; KienlongBank giảm 0,15 điểm phần trăm về 9,31%/năm; VietinBank giảm 0,14 điểm phần trăm về 6,1%/năm; Agribank giảm 0,1 điểm phần trăm về 8,42%/năm; SCB giảm 0,05 điểm phần trăm về 5,35%/năm.

Ngược lại, BIDV tăng lãi suất cho vay bình quân thêm 0,14 điểm phần trăm lên 7,73%/năm với chênh lệch cho vay và huy động là 2,75%/năm. Vietcombank chưa công bố số liệu tháng 9 sau khi ghi nhận mức 7,4%/năm trong tháng 8. Cá biệt, Vikki Bank công bố sớm kỳ tháng 10 với mức lãi vay bình quân chạm đỉnh 11,06%/năm, tăng 0,51 điểm phần trăm so với tháng 9 và tăng tới 3,56 điểm phần trăm so với hồi tháng 1/2026, nới rộng khoảng cách chênh lệch hai đầu lên 2,87 điểm phần trăm.

Mặc dù ngân hàng đã công bố chương trình giảm lãi suất, nhiều doanh nghiệp cho biết chưa nhận được điều chỉnh lãi suất đối với các khoản vay hiện hữu. 

Ông Hoàng Văn Vinh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư V.A. Ekaterinburg thông tin doanh nghiệp du lịch của ông đang chịu nhiều khoản vay thả nổi với lãi suất vượt 11%/năm, nhưng thực tế chưa từng được ngân hàng giảm lãi cho các khoản nợ cũ như công bố.

Theo ông Vinh, trong bối cảnh khó khăn hiện tại, doanh nghiệp hoàn toàn không có nhu cầu vay mới dù lãi suất ưu đãi đến đâu, bởi ưu tiên hàng đầu là trả nợ cũ. Điều doanh nghiệp bức thiết cần lúc này là giảm chi phí tài chính cho chính các khoản dư nợ hiện hữu, nếu không, áp lực trả nợ vẫn đè nặng và triệt tiêu khả năng phục hồi kinh doanh.

Mong muốn của doanh nghiệp cũng xuất phát từ chỉ đạo của Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn: Chính sách giảm lãi suất cần được xem xét đối với cả dư nợ hiện hữu và các khoản vay mới, qua đó giúp doanh nghiệp đang hoạt động giảm gánh nặng tài chính, đồng thời hỗ trợ nhu cầu vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Cảnh báo chiêu trò 'làm màu' và hệ lụy từ lãi suất ngầm

Nhìn thẳng vào thực trạng trên, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam thừa nhận lãi suất cho vay hiện vẫn rất cao so với biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo ông Tú, lãi suất cao xuất phát từ các yếu tố khách quan. Bản thân các ngân hàng cũng không mong muốn điều này vì có thể ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng.

Thế nhưng, làm sao để lãi suất thực sự giảm sâu thay vì chỉ dừng lại ở những đợt ưu đãi ngắn hạn mang tính truyền thông đang là bài toán hóc búa nhất. Doanh nghiệp không thể phục hồi nếu chỉ nhận được cam kết trên giấy, mà nút thắt này bắt buộc phải được cởi bỏ từ chính chi phí giá vốn đầu vào của toàn hệ thống.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, ông Lê Ngọc Lâm, Chủ tịch Hội đồng quản trị BIDV kêu gọi toàn hệ thống phải giảm thực chất khoảng 0,5 điểm phần trăm lãi suất huy động nhằm mở đường cho việc hạ lãi vay.

Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Văn Phương, Đại học Quốc gia Hà Nội khẳng định việc hạ lãi suất chỉ thực sự có ý nghĩa khi người vay được thụ hưởng chi phí rẻ lâu dài, không bị bù đắp bằng các loại phí dịch vụ hoặc điều kiện kèm theo. Chuyên gia thẳng thắn chỉ rõ một chương trình công bố quy mô rất lớn nhưng giải ngân hạn chế, hoặc chỉ ưu đãi vài tháng đầu rồi tăng vọt trở lại thì chưa thể xem là thành công.

Theo ông Phương, dù thanh khoản đã dễ thở hơn khi huy động vốn tăng 11,22% và tín dụng tăng 11,44%, việc hạ 0,5 điểm phần trăm lãi suất tiền gửi mới không thể ngay lập tức tạo dư địa kéo giảm lãi vay từ 1,5 đến 2 điểm phần trăm. 

Làm sao để kéo giảm lãi suất cho vay?

Ngân hàng vẫn phải gánh chi phí trả lãi cho lượng tiền gửi cũ cho đến ngày đáo hạn. Nếu chấp nhận giảm 1,5 điểm phần trăm lãi vay cho 10.000 tỷ đồng dư nợ trong cả năm, nhà băng sẽ mất đứt khoảng 150 tỷ đồng thu nhập lãi. Phần thâm hụt này bắt buộc phải bù đắp từ chính lợi nhuận ngân hàng và năng lực tiết giảm chi phí vận hành. Kế hoạch lợi nhuận là mục tiêu quản trị nội bộ, không nên bị coi là bất di bất dịch để từ chối chia sẻ khó khăn với người vay.

Chuyên gia này cũng vạch trần tình trạng thỏa thuận ngầm lãi suất tiền gửi cao hơn mức niêm yết đang âm thầm tái diễn. Chiêu trò này làm sai lệch dữ liệu quản lý, gây bất bình đẳng thị trường và cuối cùng mọi chi phí huy động đắt đỏ bị che giấu sẽ bị đẩy sang vai người đi vay dưới dạng lãi suất ngầm. Để dẹp bỏ rào cản này, cơ quan thanh tra cần rà soát chi phí thực tế qua sổ sách và ngân sách khuyến mại, đồng thời đẩy nhanh tháo gỡ pháp lý cho dự án doanh nghiệp nhằm giảm rủi ro tín dụng.

Góp thêm giải pháp vĩ mô, TS. Nguyễn Tú Anh từ Đại học VinUni khuyến nghị cơ quan điều hành cần công khai quy tắc ứng xử chính sách bằng văn bản minh bạch, linh hoạt hóa chỉ tiêu tăng trưởng thay vì áp đặt con số cứng nhắc, kết hợp chính sách tài khóa hỗ trợ trực tiếp hộ thu nhập thấp để kích thích sức mua thực chất thay vì để tiền rẻ bị cuốn vào đầu cơ tài sản.

Huyền Anh