Một lượng nhỏ bạc có thể nằm trong chiếc điện thoại đang cầm trên tay, bảng mạch của máy tính, hệ thống điện trên ô tô, tấm pin mặt trời, thiết bị y tế hay thậm chí vòng bi của động cơ máy bay. Lý do nằm ở những đặc tính rất khó thay thế của kim loại này.
Bạc có khả năng dẫn điện và dẫn nhiệt vượt trội, đồng thời sở hữu những đặc tính hóa học và kháng khuẩn đặc biệt. Đây cũng là lý do bạc ngày càng không chỉ được nhìn nhận như một kim loại quý, mà còn là một nguyên liệu công nghiệp quan trọng của nền kinh tế số và quá trình điện hóa.
Thiết bị nhỏ, dấu ấn lớn
Gần như mọi thiết bị điện tử hiện đại đều có sự hiện diện của bạc, từ công tắc điện, điện thoại di động, máy tính cho đến những hệ thống máy chủ phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI).
Trong bảng mạch, bạc được sử dụng tại các tiếp điểm và đường dẫn điện nhờ khả năng dẫn điện cao và độ bền tốt. Kim loại này cũng có thể được chế biến thành mực dẫn điện, sau đó in lên các bề mặt không phải kim loại để tạo ra đường truyền điện mà không cần dây dẫn truyền thống.
Một ứng dụng khá thú vị là chip RFID. Những chiếc ăng-ten siêu mỏng của RFID có thể được tạo ra từ mực bạc phun lên bề mặt, giúp các sản phẩm được nhận diện và theo dõi trong bán lẻ, kho vận và chuỗi cung ứng. Bạc cũng xuất hiện trong các công tắc màng của tivi, điện thoại, lò vi sóng, đồ chơi và bàn phím máy tính. Các công tắc này có thể chịu được hàng triệu lần đóng - mở.
Quy mô nhu cầu cho thấy đây không phải một thị trường ngách. Năm 2024, nhu cầu bạc trong lĩnh vực điện - điện tử đạt kỷ lục 465,6 triệu ounce, tăng 4% so với năm trước. Sự gia tăng này được thúc đẩy bởi đầu tư vào lưới điện, quá trình điện hóa ô tô và cả những ứng dụng liên quan đến AI.
Đáng chú ý, năm 2024 cũng là năm thứ tư liên tiếp nhu cầu bạc công nghiệp lập kỷ lục, đạt 680,5 triệu ounce, tương đương khoảng 21.165 tấn.
Linh hồn của năng lượng sạch
Nếu điện thoại là nơi bạc hiện diện với lượng rất nhỏ trên mỗi thiết bị, ngành năng lượng mặt trời lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Trong pin quang điện, bột bạc được chuyển thành dạng keo và phủ lên wafer silicon. Khi ánh sáng chiếu vào, các electron được giải phóng và bạc đóng vai trò dẫn dòng điện tới nơi sử dụng hoặc hệ thống lưu trữ.
Năm 2024, lượng bạc sử dụng cho ngành quang điện đạt 197,6 triệu ounce, mức cao kỷ lục, theo thống kê của Silver Institute. Đáng chú ý hơn, tỷ trọng bạc công nghiệp dành cho năng lượng mặt trời đã thay đổi rất mạnh trong một thập kỷ. Năm 2014, lĩnh vực này chỉ chiếm khoảng 11% nhu cầu bạc công nghiệp; đến năm 2024, tỷ lệ đã lên 29%. Điều này giải thích vì sao câu chuyện về bạc ngày càng gắn với quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu.
Nhưng cũng chính tại đây xuất hiện một nghịch lý.
Giá bạc càng tăng cao, các nhà sản xuất pin mặt trời càng có động lực tìm cách sử dụng ít bạc hơn hoặc thay thế bằng vật liệu khác. Theo World Silver Survey 2026, nhu cầu bạc công nghiệp năm 2025 giảm 3% xuống 657,4 triệu ounce, trong đó lượng bạc sử dụng cho pin mặt trời giảm đáng kể do các nhà sản xuất đẩy nhanh quá trình tiết giảm lượng sử dụng và thay thế bạc.
Nói cách khác, bạc hưởng lợi từ cuộc cách mạng năng lượng xanh, nhưng chính cuộc cách mạng này cũng đang thúc đẩy ngành công nghiệp tìm cách tiết kiệm bạc.
Những ứng dụng bất ngờ khác
Một trong những vai trò ít được biết đến nhất của bạc nằm ở lĩnh vực hóa chất. Nhờ các đặc tính hóa học đặc biệt, bạc được sử dụng làm chất xúc tác để sản xuất ethylene oxide và formaldehyde - hai hóa chất nền tảng cho hàng loạt sản phẩm quen thuộc.
Gần 10 triệu ounce bạc mỗi năm được sử dụng để sản xuất ethylene oxide. Hóa chất này là nguyên liệu đầu vào của polyester, nhựa, chất kết dính, các linh kiện điện, thiết bị gia dụng và nhiều sản phẩm khác. Khoảng 25% ethylene oxide còn được sử dụng để sản xuất chất chống đông cho ô tô và các phương tiện khác.
Formaldehyde cũng có vai trò tương tự. Nó được sử dụng trong sản xuất nhựa, chất kết dính, vật liệu xây dựng, lớp phủ bề mặt, hàng dệt may, linh kiện ô tô, đồ chơi và bao bì. Điểm đặc biệt là bạc gần như không bị tiêu hao trong quá trình phản ứng nên có thể được thu hồi sau khi sử dụng.
Điều này khiến bạc trở thành một ví dụ điển hình cho cách một kim loại quý có thể nằm rất sâu trong chuỗi cung ứng của những sản phẩm mà người tiêu dùng hầu như không bao giờ liên hệ với bạc.
Thậm chí, ô tô cũng cần bạc. Những chiếc xe hiện đại ngày càng giống một chiếc máy tính di động với hàng loạt cảm biến, bộ điều khiển và hệ thống điện. Theo tài liệu của Silver Institute, ngành ô tô sử dụng hơn 60 triệu ounce bạc mỗi năm. Các tiếp điểm phủ bạc được sử dụng trong nhiều kết nối điện để kích hoạt những chức năng như khởi động động cơ, điều khiển cửa kính, điều chỉnh ghế, đóng mở cốp và vận hành các thiết bị khác. Với xe hybrid và xe điện, câu chuyện thậm chí còn đáng chú ý hơn khi lượng hệ thống điện và điện tử trên phương tiện tăng lên.
Không chỉ ô tô, ngành hàng không cũng cần bạc cho những bộ phận phải làm việc trong điều kiện cực kỳ khắc nghiệt. Các vòng bi bằng thép được mạ bạc có khả năng chịu nhiệt và giảm ma sát tốt. Động cơ phản lực sử dụng loại vòng bi này bởi chúng có thể hoạt động liên tục ở nhiệt độ cao mà không nhanh chóng xuống cấp.
Lớp bạc thậm chí có thể duy trì khả năng bôi trơn trong trường hợp hệ thống bơm dầu gặp sự cố, giúp động cơ có thêm thời gian để dừng lại an toàn.
Thậm chí, Bạc còn xuất hiện trong một lĩnh vực rất gần với đời sống: xử lý nước. Nhiều hệ thống lọc nước sử dụng bạc để hạn chế sự phát triển của vi khuẩn và tảo trong bộ lọc. Ion bạc cũng được ứng dụng trong một số hệ thống nước tại bệnh viện, hệ thống nước cộng đồng, bể bơi và spa.
Kim loại đặc biệt đặt chân giữa 2 thế giới
Những ứng dụng trên cho thấy một điều: câu chuyện về bạc không chỉ nằm ở giá của một ounce kim loại trên thị trường hàng hóa.
Năm 2024, tổng nhu cầu bạc toàn cầu đạt khoảng 1,16 tỷ ounce, trong đó riêng nhu cầu công nghiệp đã lên mức kỷ lục 680,5 triệu ounce. Cũng trong năm này, thị trường bạc ghi nhận thâm hụt cung 148,9 triệu ounce, đánh dấu năm thứ tư liên tiếp nhu cầu vượt nguồn cung. Tính gộp giai đoạn 2021-2024, mức thâm hụt lên tới 678 triệu ounce, tương đương khoảng 10 tháng sản lượng khai mỏ toàn cầu của năm 2024.
Nguồn cung cũng không dễ dàng tăng theo nhu cầu. Sản lượng bạc từ các mỏ năm 2024 chỉ tăng 0,9%, lên 819,7 triệu ounce. Trong khi đó, bạc tái chế tăng 6%, đạt 193,9 triệu ounce, mức cao nhất trong 12 năm.
Tuy nhiên, những con số mới nhất cũng cho thấy thị trường không phải một câu chuyện tăng trưởng một chiều. Năm 2025, nhu cầu công nghiệp giảm xuống 657,4 triệu ounce và Silver Institute dự báo con số này có thể giảm thêm 3% trong năm 2026, chủ yếu do ngành quang điện tiết giảm lượng bạc sử dụng. Trong khi đó, AI, cơ sở hạ tầng điện, ô tô và lưới điện vẫn là những động lực hỗ trợ nhu cầu.
Đây chính là điểm khiến bạc trở nên đặc biệt.
Nó vừa là tài sản trú ẩn giống vàng, vừa là nguyên liệu đầu vào cho những ngành được kỳ vọng tăng trưởng mạnh nhất trong nền kinh tế tương lai: năng lượng sạch, xe điện, điện tử, AI và hạ tầng điện.
Nguồn: Tổng hợp
