Môi trường đầu tư chuyển động theo hướng minh bạch hơn và nâng chuẩn tuân thủ
Theo KPMG, Việt Nam vẫn giữ sức hấp dẫn nhờ ổn định vĩ mô, vị trí địa lý và vai trò trong chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, môi trường đầu tư đang chuyển sang giai đoạn đòi hỏi chuẩn tuân thủ cao hơn khi hệ thống pháp lý được hoàn thiện và siết chặt hơn trước. Điều này tác động trực tiếp đến nhà đầu tư chiến lược, quỹ vốn và các doanh nghiệp có kế hoạch niêm yết.
Khung pháp lý phân tách rõ hai hình thức đầu tư: đầu tư trực tiếp (Foreign Direct Investment – FDI) và đầu tư gián tiếp (Foreign Indirect Investment - FII).
Hai hình thức đầu tư. (Nguồn: KPMG).
Với đầu tư trực tiếp, nhà đầu tư có thể thành lập pháp nhân mới, mua cổ phần doanh nghiệp hiện hữu hoặc hợp tác triển khai dự án thông qua hợp đồng hợp tác kinh doanh (Business Cooperation Contract – BCC). Các dòng tiền góp vốn, tăng vốn hoặc chuyển lợi nhuận đều phải thực hiện qua tài khoản đầu tư trực tiếp (Direct Investment Capital Account – DICA).
Với đầu tư gián tiếp, nhà đầu tư tham gia giao dịch cổ phiếu, trái phiếu và các sản phẩm tài chính phải mở tài khoản đầu tư gián tiếp (Indirect Investment Capital Account – IICA) bằng đồng Việt Nam. Mọi giao dịch mua bán, chuyển đổi ngoại tệ và các luồng vốn liên quan đều đi qua tài khoản này nhằm bảo đảm kiểm soát thống nhất và tuân thủ quy định về ngoại hối.
Việc tách bạch DICA và IICA được xem là nền tảng quan trọng để nâng mức minh bạch và tạo chuẩn chung cho dòng vốn quốc tế. Bên cạnh đó, thuế tối thiểu toàn cầu (Global Minimum Tax – GMT) đang buộc Việt Nam điều chỉnh lại cơ chế ưu đãi, nhất là với các doanh nghiệp FDI có kế hoạch niêm yết, M&A hoặc huy động vốn.
Danh mục 25 ngành nghề cấm đầu tư và 58 ngành nghề có điều kiện tiếp tục được áp dụng. Các lĩnh vực thuộc tài chính, ngân hàng, chứng khoán, thương mại điện tử đều yêu cầu giấy phép và tiêu chuẩn kỹ thuật, ảnh hưởng trực tiếp đến chiến lược tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài.
Định hình lại ưu đãi đầu tư trong kỷ nguyên thuế tối thiểu toàn cầu
Thuế tối thiểu toàn cầu là bước ngoặt khiến Việt Nam phải rà soát lại cấu trúc ưu đãi. Các ưu đãi thuế truyền thống trở nên kém hiệu quả, tạo áp lực chuyển hướng sang thu hút các dự án có hàm lượng giá trị gia tăng cao và năng lực lan tỏa lớn.
Trong lĩnh vực công nghệ cao, Việt Nam đang áp dụng khung ưu đãi mới cho bán dẫn, AI, data center và các ngành chiến lược. Một số dự án quy mô lớn được hưởng ưu đãi nếu đáp ứng yêu cầu về vốn hoặc doanh thu. Với nhóm thiết kế chip, tiêu chí trọng tâm là đào tạo và phát triển đội ngũ kỹ sư Việt Nam, thay vì chỉ dựa vào quy mô vốn, thể hiện định hướng thu hút dòng vốn có hàm lượng công nghệ và chất xám cao.
Doanh nghiệp FDI cũng phải tuân thủ chặt hơn các quy định về kế toán, kiểm toán và công bố thông tin. Báo cáo tài chính phải lập bằng tiếng Việt hoặc song ngữ, đi kèm các tiêu chuẩn minh bạch liên quan đến thuế quốc tế và giao dịch vốn.
Quản lý dòng vốn và ngoại hối chặt chẽ hơn với nhà đầu tư nước ngoài
Việt Nam đang áp dụng cơ chế quản lý vốn thống nhất nhằm bảo đảm minh bạch và giảm rủi ro tài chính. Với đầu tư trực tiếp, mọi giao dịch nhận vốn, tăng vốn, giải ngân dự án và chuyển lợi nhuận đều phải đi qua DICA. Với đầu tư gián tiếp, toàn bộ giao dịch chứng khoán và chuyển đổi ngoại tệ phải thực hiện qua IICA bằng đồng Việt Nam.
Do đồng Việt Nam không phải đồng tiền chuyển đổi hoàn toàn (non-freely convertible currency), doanh nghiệp phải tuân thủ chặt quy trình mua ngoại tệ, thanh toán và chuyển đổi tiền. Các khoản vay trung và dài hạn phải đăng ký và báo cáo đầy đủ; vay ngắn hạn bị giới hạn mục đích sử dụng.
Quy định về chuyển lợi nhuận ra nước ngoài (profit remittance) cũng được áp dụng thống nhất. Doanh nghiệp chỉ được chuyển phần lợi nhuận hợp pháp và phải thông báo trước cho cơ quan thuế trước khi thực hiện.
KPMG nhận định khung pháp lý đang siết chặt theo hướng minh bạch hơn, hỗ trợ ổn định thị trường tài chính và tạo nền tảng cho dòng vốn dài hạn. Tuy nhiên, điều này cũng đòi hỏi doanh nghiệp nước ngoài nâng cao chuẩn quản trị và tuân thủ khi hoạt động tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh các chuẩn mực quốc tế liên tục được cập nhật.
