Ngành công nghiệp thời trang hiện đóng góp tới 4% tổng lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính toàn cầu - con số đáng báo động do nhu cầu mua sắm tăng vọt. Trước thực trạng sản lượng quần áo tăng gấp đôi chỉ trong 15 năm, các nhà khoa học đang ráo riết tìm kiếm những loại sợi thay thế ít gây hại cho môi trường. Nổi bật trong số đó là Rubi, một công ty khởi nghiệp tại San Francisco với công nghệ thu giữ khí carbon dioxide (CO₂) để sản xuất vải.
Ít nhất 15 thương hiệu lớn, trong đó có H&M và Walmart, đang thử nghiệm công nghệ biến khí CO₂ thành quần áo trung hòa carbon. (Nguồn: Getty Images)
Quy trình "nuôi cấy" sợi vải từ enzyme
Công nghệ của Rubi mô phỏng lại những gì xảy ra trong tự nhiên nhưng với tốc độ của máy móc. Thay vì đợi hàng chục năm để một cái cây hấp thụ carbon và tạo ra cellulose (thành phần chính của sợi vải), họ sử dụng các lò phản ứng sinh học chứa đầy enzyme đặc hiệu.
Quy trình này sử dụng "chuỗi enzyme" đóng vai trò là chất xúc tác sinh học. Chúng trực tiếp chuyển hóa CO₂ nén thành bột giấy cellulose chất lượng cao. Từ nguồn nguyên liệu này, các loại vải phổ biến như Viscose, Rayon hay Lyocell được tạo ra mà không cần chặt hạ bất kỳ thân cây nào.
Ông Trevor Boram, nhà khoa học cấp cao tại Rubi Laboratories, giải thích: "Enzyme là những 'cỗ máy' siêu nhỏ giúp tăng tốc phản ứng hóa học. Thực tế, quy trình này đã tồn tại trong tự nhiên từ hàng triệu năm qua; chúng tôi chỉ đang 'nhấn ga' để nó diễn ra nhanh hơn hàng nghìn lần bên trong phòng thí nghiệm."
Kỹ sư Rubi đang nghiên cứu enzyme trong phòng thí nghiệm, biến khí CO₂ thành nguyên liệu sản xuất sợi vải bền vững. (Nguồn: Rubi Laboratories)
Bài toán quy mô và sự tỉnh táo của người tiêu dùng
Hiện ít nhất 15 thương hiệu toàn cầu, bao gồm Walmart và H&M, bắt đầu thử nghiệm loại sợi này trong chuỗi cung ứng của mình. Năm 2023, Walmart ký thỏa thuận thí điểm nhằm đánh giá khả năng ứng dụng sợi từ carbon trên quy mô công nghiệp. Đây là mối quan hệ đôi bên cùng có lợi: Rubi có nguồn khí thải để sản xuất, trong khi các tập đoàn lớn có lộ trình rõ ràng để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng không (Net Zero).
Tuy nhiên, con đường từ phòng thí nghiệm đến kệ hàng vẫn đầy rẫy rủi ro. Thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ mà ở khả năng mở rộng quy mô sản xuất (scaling up). Bài học từ sự phá sản của Renewcell (Thụy Điển) năm 2024 là minh chứng rõ nhất cho thấy việc duy trì chất lượng và tiến độ giao hàng khi sản xuất hàng loạt là vô cùng khắc nghiệt.
Ông Dan Widmaier, CEO của Bolt Threads, nhận định với tờ Washington Post: "Câu hỏi không chỉ là công nghệ có hoạt động hay không, mà là nó có thể đáp ứng các thông số kỹ thuật khắt khe của khách hàng với số lượng hàng triệu mét vải hay không? Việc huy động vốn cho quy mô đó thường là rào cản làm đổ vỡ mọi kế hoạch hào nhoáng nhất."
Dù các giải pháp công nghệ như thu giữ carbon mang lại hy vọng mới, các chuyên gia vẫn khuyến cáo một giải pháp thiết thực hơn: Mua sắm ít đi. Thời trang nhanh với ưu tiên về số lượng đã tạo ra lượng rác thải khổng lồ. Sự kết hợp giữa hành vi tiêu dùng bền vững và các đột phá khoa học mới là cách duy nhất để bảo vệ hành tinh, nơi mà một chiếc áo phông làm từ CO₂ không chỉ là biểu tượng của cá tính, mà còn là cam kết cho tương lai.
