Không có kịch bản nào trong đầu tư gây khó chịu hơn việc này. Không phải lỗ. Lỗ thì còn có lý do để tự an ủi: Do thị trường xấu, do mình sai. Còn bán xong rồi giá tiếp tục lên, đó là một kiểu tự trách vì mình đã bán… quá sớm.
Những ngày đầu sau khi bán, cảm giác thường khá nhẹ nhõm. Bạn thấy mình đã chốt lời, tiền đã về tài khoản, mọi thứ có vẻ ổn. Nhưng rồi một buổi sáng, mở điện thoại, thấy giá vàng lại tăng thêm. Không nhiều. Chỉ một chút thôi. Đủ để tim nhói nhẹ. Bạn tự nhủ: Không sao, chắc chỉ là nhịp hồi.
Rồi vài ngày sau, giá lại tăng tiếp. Bạn bè nhắc lại câu chuyện vàng với giọng hào hứng. Và thế là, quyết định bán,vốn được đưa ra trong một trạng thái rất lý trím bắt đầu bị đem ra xét lại bằng cảm xúc.
Khó chịu nhất không phải là con số. Mà là suy nghĩ: Nếu mình giữ thêm chút nữa thôi…
Ảnh minh hoạ
Từ đây, có ba phản xạ rất thường xuất hiện.
Phản xạ thứ nhất: Tự trách mình. Bạn bắt đầu tua lại toàn bộ quá trình. Giá mà hôm đó đừng bán. Giá mà bán ít hơn. Giá mà chờ thêm một tín hiệu nữa. Những “giá mà” ấy không làm bạn giàu hơn, nhưng làm bạn mệt đi rất nhiều. Và điều trớ trêu là: ngay cả khi bạn đã lời, bạn vẫn có cảm giác mình… thua.
Phản xạ thứ hai: Nhảy vào mua lại. Đây là cái bẫy nguy hiểm nhất. Mua lại ở mức giá cao hơn, chỉ để xoa dịu cảm giác bị bỏ rơi khỏi cuộc chơi. Quyết định này thường không xuất phát từ phân tích, mà từ tổn thương lòng tự trọng. Bạn không mua vàng, bạn mua lại cảm giác “mình vẫn đang ở trong câu chuyện”. Và rất nhiều lần trong lịch sử đầu tư cá nhân, chính cú mua lại ấy mới là điểm bắt đầu của thua lỗ thật sự.
Phản xạ thứ ba: Cố tỏ ra dửng dưng. Bạn nói với người khác rằng mình không quan tâm nữa. Rằng mình đã chốt lời là đủ. Nhưng trong lòng, mỗi lần giá tăng, bạn vẫn âm thầm kiểm tra. Sự dửng dưng này không giúp bạn bình thản, nó chỉ giúp bạn che giấu sự khó chịu với người khác.
Người khôn ngoan làm gì trong kịch bản này?
Trước hết, họ chấp nhận một sự thật rất khó nuốt: Không ai bán được ở đỉnh. Bán xong mà giá còn lên không có nghĩa là quyết định bán sai. Nó chỉ có nghĩa là thị trường đi xa hơn so với kỳ vọng của bạn. Và điều đó nằm ngoài tầm kiểm soát.
Thứ hai, họ nhắc lại lý do mình đã bán. Để nhớ rằng quyết định ấy được đưa ra dựa trên mục tiêu, không phải bảng giá. Nếu bạn bán vì cần tiền cho việc khác, vì tái phân bổ tài sản, hay vì vàng đã vượt quá tỷ trọng mong muốn trong danh mục, thì việc giá tiếp tục tăng không làm thay đổi giá trị của những lý do đó.
Thứ ba, họ đặt một nguyên tắc rất rõ: Không mua lại chỉ vì tiếc. Nếu mua lại, thì phải mua vì một kế hoạch mới, với mức giá, tỷ trọng và thời gian nắm giữ mới. Còn nếu lý do duy nhất là “thấy nó vẫn đang lên”, thì tốt nhất là đứng ngoài. Đứng ngoài đôi khi đau, nhưng mua lại trong trạng thái cảm xúc thường đau lâu hơn.
Cuối cùng, họ học cách sống chung với sự khó chịu. Đầu tư, ở một mức nào đó, là một bài luyện chịu đựng. Chịu đựng việc mình không tối ưu. Chịu đựng việc mình bỏ lỡ. Chịu đựng việc người khác khoe lãi trong khi mình đã rút lui. Nếu bạn không chịu được những cảm giác này, thì rất khó để đi đường dài, không chỉ với vàng, mà với bất kỳ loại tài sản nào.
Bán xong rồi giá vẫn lên, đó là một trải nghiệm gần như ai đầu tư cũng phải đi qua. Nó không phải là dấu hiệu cho thấy bạn thua, mà là dấu hiệu cho thấy bạn đang tham gia một cuộc chơi mà không ai có toàn quyền kiểm soát.
Và nếu sau tất cả, bạn vẫn ngủ được, vẫn không phá vỡ kế hoạch của mình, vẫn không vội vàng nhảy lại chỉ để chứng minh điều gì đó, thì có lẽ, dù giá vàng có lên nữa, bạn vẫn là người "về đích" theo cách của riêng mình.
