Khi tai tiếng trở thành “vốn”
“Giang hồ mạng” không phải hiện tượng mới. Nhiều cái tên từng nổi đình đám trên mạng xã hội đã phải trả giá cho những hành vi vi phạm pháp luật. Nhưng đáng chú ý là người này rời khỏi “cuộc chơi”, những gương mặt khác lại xuất hiện với cách thức tương tự.
Một số nhân vật được cộng đồng mạng biết tới không phải từ những thành tựu đặc biệt trong lao động, sáng tạo hay đóng góp xã hội. Sự nổi tiếng của họ gắn nhiều hơn với những phát ngôn gây tranh cãi, hình ảnh khoe tiền, quan hệ “anh chị”, livestream và những câu chuyện gây xôn xao dư luận.
Trong môi trường truyền thông số, sự chú ý có thể được chuyển hóa thành một loại tài sản. Hàng trăm nghìn, hàng triệu người theo dõi đồng nghĩa với khả năng tiếp cận một thị trường khổng lồ. Từ đó, một số nhân vật từng nổi lên bằng tai tiếng có thể từng bước xây dựng hình ảnh mới, tham gia quảng cáo, bán hàng, livestream, kinh doanh và tự khoác lên mình hình ảnh “doanh nhân”.
Những chiếc “bẫy” sau màn hình
Nguy hiểm của “giang hồ mạng” vì thế không chỉ nằm ở những câu chửi tục hay hình ảnh phản cảm.
Đằng sau một tài khoản hàng triệu lượt theo dõi có thể là cả một hoạt động thương mại. Người tiêu dùng đứng trước những câu hỏi rất thực tế: Hàng hóa có nguồn gốc từ đâu? Chất lượng thế nào? Nội dung quảng cáo có đúng sự thật? Chủ thể nào chịu trách nhiệm? Doanh thu được ghi nhận ra sao?
Sự nổi tiếng không phải giấy chứng nhận cho chất lượng sản phẩm. Một người có hàng triệu lượt theo dõi cũng không mặc nhiên trở thành chuyên gia về những sản phẩm mà họ quảng cáo. Đó là chiếc “bẫy” đầu tiên mà người dùng mạng cần nhận diện.
Chiếc bẫy thứ hai tinh vi hơn: Đánh đồng sự giàu có được phô diễn trên mạng với năng lực và thành công thực sự. Xe sang, tiền mặt, hàng hiệu, những cuộc livestream đông người xem có thể tạo ra ảo giác về một con đường thành công rất nhanh. Khi những hình ảnh ấy xuất hiện liên tục trước mắt người trẻ, ranh giới giữa giá trị thật và giá trị được dàn dựng rất dễ trở nên mờ nhạt.
Đừng để “rác mạng” thành “rác nhận thức”
Một người trẻ có thể ban đầu chỉ xem vì tò mò. Sau đó theo dõi vì thấy thú vị. Rồi bắt chước một câu nói, cách ứng xử, cách thể hiện bản thân.
Nếu tiếp xúc thường xuyên với những hình mẫu như vậy, điều gì xảy ra khi sự hung hăng được gọi là “bản lĩnh”; khoe tiền được coi là thành công; nhiều người theo dõi đồng nghĩa với có giá trị; còn bất chấp chuẩn mực lại trở thành con đường nhanh nhất để nổi tiếng? Khi ấy, vấn đề đã đi từ “rác mạng” sang “rác nhận thức”.
Không phải bất cứ người trẻ nào xem những nội dung này cũng sẽ bị ảnh hưởng. Nhưng một môi trường truyền thông liên tục tưởng thưởng bằng lượt xem, danh tiếng và tiền bạc cho hành vi lệch chuẩn chắc chắn đặt ra thách thức đối với việc hình thành hệ giá trị của thế hệ trẻ.
Đặc biệt, cơ chế phân phối nội dung trên mạng xã hội có thể khiến những thứ gây sốc, tranh cãi tiếp tục được chú ý. Nghịch lý là đôi khi người dùng vào xem để phản đối, để tranh luận, thậm chí để “chửi”, nhưng chính những tương tác ấy lại có thể góp phần làm nội dung được lan truyền rộng hơn.
Không gian mạng không phải “vùng vô chủ”
Đấu tranh, ngăn chặn những biểu hiện lệch chuẩn trên không gian mạng là một nội dung gắn với xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bảo đảm an ninh, trật tự và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Quy định số 85-QĐ/TW của Ban Bí thư quy định trách nhiệm của cán bộ, đảng viên khi thiết lập và sử dụng trang thông tin điện tử cá nhân, mạng xã hội. Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội cũng đặt ra những chuẩn mực nhằm xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.
Điều đó cho thấy một nguyên tắc rõ ràng: Không gian mạng không phải “vùng vô chủ”; quyền thể hiện bản thân trên môi trường số phải đi cùng trách nhiệm trước pháp luật và cộng đồng.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng vì thế không chỉ là phản bác những luận điệu xuyên tạc trực diện.
Trong môi trường truyền thông mới, đó còn là cuộc đấu tranh bảo vệ những chuẩn mực, giá trị tốt đẹp; không để cái xấu, cái lệch chuẩn chiếm lĩnh sự chú ý rồi từng bước tác động tới nhận thức xã hội.
Bảo vệ người trẻ từ một cú click
Cần hình thành “sức đề kháng số”: Biết kiểm chứng trước khi tin, cân nhắc trước khi chia sẻ, cảnh giác trước những lời quảng cáo được bảo chứng bằng danh tiếng và không lấy những hình ảnh hào nhoáng trên mạng làm thước đo thành công.
Trở thành chủ thể truyền thông tích cực: Kể những câu chuyện đẹp, lan tỏa người tốt, việc tốt, những người trẻ lao động, sáng tạo, khởi nghiệp bằng năng lực thực sự; đưa những giá trị tử tế trở thành dòng thông tin hấp dẫn trên mạng xã hội.
Cuộc đấu tranh bảo vệ môi trường tư tưởng trong thời đại số đôi khi bắt đầu từ những lựa chọn rất nhỏ: Xem hay không xem, tin hay kiểm chứng, chia sẻ hay dừng lại.
