Gần đây, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang xin ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng. Tuy nhiên, cơ quan này cho biết thông tin dư luận hiện nay đang có một số thông tin chưa đúng về bản chất pháp lý và một số quy định tại Dự thảo.
Theo NHNN, một số thông tin hiện nay đang có sự nhầm lẫn giữa việc giám sát tổ chức tín dụng với giám sát, theo dõi cá nhân như khách hàng VIP, lãnh đạo hoặc người quản lý tại tổ chức tín dụng.
Cụ thể, có ý kiến cho rằng dự thảo quy định về “phòng, chống rửa tiền với khách VIP, lãnh đạo ngân hàng”, “đưa khách VIP, lãnh đạo ngân hàng vào diện giám sát chống rửa tiền” hay yêu cầu các nhóm khách hàng đặc thù, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên phải được thống kê và theo dõi riêng.
Tuy nhiên, NHNN cho biết theo khoản 2 Điều 1 và khoản 2 Điều 2 của dự thảo Thông tư, đối tượng giám sát là các đối tượng báo cáo như tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức trung gian thanh toán... Đây đều là các pháp nhân, không phải cá nhân khách hàng hay lãnh đạo ngân hàng.
Đối với việc thu thập thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành và kiểm soát tại đối tượng giám sát, bao gồm thông tin về hội đồng quản trị, ban giám đốc, tỷ lệ sở hữu, ban kiểm soát, cổ đông lớn và quy mô vốn, NHNN cho biết đây là những thông tin các ngân hàng đã có trách nhiệm báo cáo trong khuôn khổ giám sát an toàn vi mô theo quy định hiện hành.
“Đây là các thông tin cơ bản, tổng quan phục vụ việc giám sát và đánh giá về TCTD nhìn từ góc độ cơ cấu lãnh đạo quản lý, quy mô, cấu trúc của đơn vị”, NHNN khẳng định.
Đối với quy định về thu thập số liệu là các chỉ tiêu đầu vào để đánh giá tổng thể rủi ro của đối tượng báo cáo, không thực hiện giám sát, không lập danh sách theo dõi khách hàng là khách VIP, PEP, khách hàng ưu tiên, khách hàng tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực có rủi ro:
Thời gian qua, một số ý kiến cho rằng dự thảo yêu cầu các nhóm khách hàng đặc thù như khách VIP, khách hàng ưu tiên và khách hàng tổ chức phải được thống kê, theo dõi riêng; đồng thời yêu cầu thống kê số lượng khách hàng tổ chức hoạt động trong những lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm như dịch vụ tài sản mã hóa, bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý, trang sức, sòng bạc và trò chơi có thưởng.
NHNN lý giải, theo dự thảo Thông tư, các tổ chức tín dụng chỉ có trách nhiệm báo cáo tổng số lượng khách hàng và phân loại theo một số nhóm, như khách hàng cá nhân, khách hàng tổ chức, khách VIP hoặc doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực được phân loại phục vụ công tác giám sát phòng, chống rửa tiền. Các lĩnh vực này gồm dịch vụ chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc, bất động sản, kim loại quý, đá quý và trang sức.
Các thông tin cần báo cáo và cách phân loại thông tin được quy định trên cơ sở phương pháp luận và khuyến nghị của FATF và IMF, nhằm phục vụ việc đánh giá mức độ rủi ro của TCTD xuất phát từ đặc điểm hoạt động kinh doanh và khách hàng của các TCTD.
Các thông tin về khách hàng, cổ đông, người quản lý và các chủ thể liên quan được thu thập làm dữ liệu đầu vào để phân tích, đánh giá bức tranh rủi ro tổng thể của đối tượng báo cáo, không có nghĩa các chủ thể này trở thành đối tượng giám sát riêng hoặc được mặc định là có rủi ro, vi phạm quy định về PCRT.
Một số ý kiến cho rằng việc mở rộng phạm vi từ lãnh đạo ngân hàng đến khách hàng VIP và các tổ chức hoạt động trong những lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm sẽ giúp tăng cường kiểm soát.
Tuy nhiên, NHNN cho biết dự thảo Thông tư không mở rộng thêm bất kỳ “đối tượng báo cáo” hay “đối tượng giám sát” nào so với Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022.
Theo NHNN, dự thảo chỉ quy định trình tự, thủ tục nghiệp vụ giám sát đối với các tổ chức thuộc phạm vi quản lý của Ngân hàng Nhà nước.
Cơ quan này cũng cho rằng cách hiểu theo hướng “mở rộng đối tượng từ lãnh đạo ngân hàng đến khách VIP” có thể gây nhầm lẫn rằng các cá nhân này bị coi là đối tượng tiềm ẩn rủi ro hoặc vi phạm về phòng, chống rửa tiền, trong khi đây không phải là nội dung của dự thảo.
