Sáng cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, từ trục đường Hai Bà Trưng, băng ngang nhà thờ Tân Định với sắc hồng đặc trưng, phóng viên Báo Thanh Niên rẽ vào khu chợ nhà giàu Tân Định (phường Tân Định, TP.HCM) để tìm đến "đường của ngựa" đặc biệt này.
Khác với những tuyến phố mang tính biểu tượng quyền lực đô thị như đường Đồng Khởi hay Nguyễn Huệ (quận 1 cũ), đường Mã Lộ ra đời chỉ để phục vụ một nhóm phương tiện rất đặc thù: xe ngựa chở người và hàng hóa. Khi tiếng vó ngựa dần biến mất khỏi TP.HCM, tên Mã Lộ vẫn được giữ lại.
Xe ngựa ở đường phố Sài Gòn xưa
ẢNH: TẠP CHÍ LIFE
Chia sẻ với chúng tôi, một người đàn ông 73 tuổi bán thiệp năm mới trong chợ Tân Định cho biết, từ khi ông sinh ra đã thấy con đường này tồn tại. Qua lời kể của người thân, ông mới biết đây từng là tuyến đường dành riêng cho ngựa kéo hàng hóa.
Chỉ tay về hướng Cầu Kiệu, cách đường Mã Lộ khoảng 500 m, ông kể thêm: khu vực bờ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè (nay là đường Hoàng Sa, trước đây gọi là đường Yên Đổ) từng có bến tắm ngựa. Đây là nơi những con ngựa chở hàng ở chợ Tân Định và cả ngựa từ trường đua Phú Thọ được đưa xuống tắm, nghỉ ngơi sau mỗi chuyến xe.
Đường Mã Lộ ở sau chợ nhà giàu Tân Định (quận 1 cũ, TP.HCM)
ẢNH: UYỂN NHI
Nhắc đến trường đua Phú Thọ, năm 1864 môn đua ngựa đã gia nhập ở Sài Gòn xưa. 2 năm sau, cuộc đua chính thức đầu tiên được tổ chức.
Hội đua ngựa Sài Gòn do người Pháp thành lập đã tổ chức các cuộc đua tại khu vực Vườn Bà Lớn, gần thành Sài Gòn.
Năm 1929, trường đua cũ được trả lại, Hội đua ngựa Sài Gòn chuyển về Phú Thọ Hòa xây dựng trường đua mới. Đến năm 1932, trường đua Phú Thọ đi vào hoạt động, vị trí này thuận tiện cho nhiều người từ Chợ Lớn, Long An và các tỉnh.
Trường đua Phú Thọ từng là nơi tổ chức những cuộc đua ngựa sôi động nhất châu Á, thu hút hàng nghìn khán giả mỗi cuối tuần
ẢNH: NGỌC DƯƠNG
'Đường của ngựa' hơn 1 thế kỷ ở TP.HCM
Để kiểm chứng thông tin, chúng tôi tìm đọc cuốn Đường phố nội thành TP.HCM của tác giả Nguyễn Đình Tư. Theo sách, đường Mã Lộ có vị trí từ đường Nguyễn Hữu Cầu đến đường Bà Lê Chân.
Dường dài khoảng 124 m, lộ giới 14 m, chạy qua ngã ba Nguyễn Văn Nghĩa và nằm ngay phía sau chợ Tân Định.
Đường Mã Lộ ở sau chợ nhà giàu Tân Định, hơn 100 năm trước là "đường của ngựa"
ẢNH: UYỂN NHI
Đây là một trong những con đường rất xưa của TP.HCM, hình thành từ thời Pháp thuộc. Trước đây, đường từng mang tên Lê Văn Duyệt. Đến ngày 6.10.1955, chính quyền Sài Gòn chính thức đổi tên thành đường Mã Lộ.
Lý giải về tên gọi đặc biệt này, tác giả Nguyễn Đình Tư viết: "Hồi xưa chưa có các loại xe cơ giới hay do người kéo để chở người và hàng hóa vào chợ, mà dùng toàn loại xe bánh gỗ do ngựa kéo. Trong thời gian chờ người và hàng hóa ra xe về nhà, mấy người xà ích cho tập trung xe và ngựa tại đường này. Do đó mà có tên đường Mã Lộ (mã là ngựa, lộ là đường)".
Người dân sở tại đa số không biết lịch sử đường Mã Lộ, một số người chỉ biết qua lời người thân kể lại
ẢNH: UYỂN NHI
Hơn 1 thế kỷ trôi qua, đường Mã Lộ không còn bóng dáng xe ngựa nhưng là "nhân chứng" lịch sử về một giai đoạn rất khác của Sài Gòn xưa, nơi từng tồn tại cả một hệ thống giao thông bằng ngựa.
