Những ngày cuối năm âm lịch, phóng viên Thanh Niên có dịp ghé thăm trang trại ngựa thuộc Viện Vắc xin và sinh phẩm y tế tại xã Suối Dầu (Khánh Hòa). Trời mưa phùn, không khí se lạnh, nhưng bên trong các chuồng nuôi, 395 con ngựa với bộ lông bóng mượt vẫn được chăm sóc chu đáo.
DI SẢN 130 NĂM CỦA BÁC SĨ YERSIN
"Trang trại này được bác sĩ Alexandre Yersin thành lập từ năm 1896, đến nay đúng 130 năm", bà Lê Thu Hà, Phó trưởng Trại chăn nuôi Suối Dầu, cho biết. Trải qua hơn một thế kỷ với bao thăng trầm lịch sử, trang trại vẫn duy trì sứ mệnh ban đầu: nuôi ngựa để sản xuất huyết thanh cứu người.
Ngựa tại Trại chăn nuôi Suối Dầu (Khánh Hòa)
ẢNH: BÁ DUY
Trang trại trải rộng 111,9 ha, hiện nuôi 395 con ngựa. Đây là cơ sở duy nhất tại VN sản xuất huyết thanh từ máu ngựa; cung cấp cho toàn quốc ba nhóm huyết thanh chính: SAT (phòng uốn ván), SAR (phòng bệnh dại), và các loại huyết thanh kháng nọc độc rắn như rắn hổ mang, rắn cạp nia, rắn lục đuôi đỏ, chàm quạp... Mỗi năm, Trại chăn nuôi Suối Dầu sản xuất khoảng 10.000 - 12.000 lít huyết thanh thô, đáp ứng nhu cầu điều trị cấp cứu cho hàng ngàn bệnh nhân trên cả nước.
Bác sĩ Alexandre Yersin, người phát hiện ra vi khuẩn gây bệnh dịch hạch năm 1894, đã chọn Nha Trang làm nơi an cư và cống hiến cả cuộc đời cho y học VN. Sau khi thành lập trang trại ngựa Suối Dầu năm 1896, ông tiên phong nghiên cứu sản xuất huyết thanh từ máu ngựa - một phương pháp điều trị cách mạng thời bấy giờ. Trang trại ngựa không chỉ là công trình khoa học mà còn là minh chứng cho tầm nhìn xa trông rộng của ông Yersin. Ông đã xây dựng một cơ sở sản xuất huyết thanh hoàn chỉnh, từ quy trình chọn giống, chăm sóc ngựa đến kỹ thuật khai thác và tinh chế huyết thanh. Nhiều phương pháp ông đặt nền móng từ 130 năm trước vẫn được áp dụng cho đến ngày nay.
Để có được những chú ngựa khỏe mạnh, mỗi năm trang trại nhập khoảng 100 con mới. Ngựa nhập về phải đạt tiêu chuẩn khắt khe: độ tuổi từ 4 - 7, trọng lượng khoảng 220 kg, lông bóng mượt, không dị tật, không mắc bệnh.
"Chúng tôi chọn lựa ngựa rất kỹ. Ngoài đạt các chỉ số về hình thể và sức khỏe, ngựa phải có các chỉ số hồng cầu, bạch cầu đạt chuẩn", bà Hà cho biết. Sau khi nhập về, ngựa được nuôi cách ly 3 tuần trong khu riêng biệt. Đây là thời gian để ngựa làm quen môi trường mới và để trang trại theo dõi sức khỏe. Sau 3 tháng kiểm tra kỹ lưỡng, ngựa mới chính thức tham gia quy trình sản xuất huyết thanh.
CỐNG HIẾN THẦM LẶNG
Một năm, mỗi con ngựa khai thác huyết thanh được 9 chu kỳ. Mỗi lần tiến hành lấy máu ngựa, tương đương 1,5% trọng lượng cơ thể. Đây là tỷ lệ an toàn, không ảnh hưởng đến sức khỏe của ngựa. Sau mỗi chu kỳ khai thác, ngựa được chăm sóc và bổ sung dinh dưỡng đặc biệt để nhanh chóng hồi phục sức khỏe và thể lực.
Công nhân chải lông, vệ sinh cho ngựa
ẢNH: BÁ DUY
Quy trình sản xuất huyết thanh là một hành trình đòi hỏi sự hy sinh từ những con ngựa. Để tạo ra huyết thanh kháng uốn ván, cán bộ kỹ thuật tiêm kháng nguyên độc tố uốn ván vào cơ thể ngựa. Cơ thể ngựa tự nhiên sản sinh ra kháng thể để chống lại độc tố này. Tương tự với huyết thanh kháng dại và kháng nọc rắn, ngựa liên tục hứng chịu các liều kháng nguyên để cơ thể sản xuất kháng thể tương ứng.
"Suốt thời gian ở trang trại, ngựa phải chịu đựng việc tiêm nhiều loại kháng nguyên khác nhau vào cơ thể. Nhưng đó là cách duy nhất để có được huyết thanh cứu người", một bác sĩ tại Trại chăn nuôi Suối Dầu chia sẻ. Sau một thời gian, khi kháng thể đạt nồng độ cần thiết, máu ngựa được lấy ra, tách chiết để thu được huyết thanh chứa kháng thể quý giá.
Mỗi con ngựa khai thác được 9 chu kỳ lấy máu/năm
ẢNH: Đ.T
Một điểm đặc biệt trong cách quản lý đàn ngựa là ưu tiên nhập ngựa cái, hạn chế ngựa đực. Tỷ lệ ngựa đực trong đàn chỉ chiếm khoảng 1/3, gần đây trang trại kiểm soát chặt hơn, mỗi lô nhập 20 con, chỉ có 2 - 3 con đực.
"Về mặt khoa học, cả ngựa đực và ngựa cái đều cho chất lượng huyết thanh tương đương. Nhưng chúng tôi ưu tiên ngựa cái vì dễ quản lý hơn", bà Hà giải thích. Ngựa đực dễ gây tranh giành, tạo bầu không khí căng thẳng trong đàn.
Khẩu phần ăn hằng ngày của ngựa bao gồm cỏ xanh và thức ăn hỗn hợp giàu dinh dưỡng. Trang trại trồng 23 - 25 ha cỏ Para để cung cấp thức ăn quanh năm. Mỗi buổi sáng, công nhân cắt cỏ tươi, đảm bảo ngựa luôn được ăn thức ăn tốt nhất.
Mỗi năm, Trại chăn nuôi Suối Dầu sản xuất khoảng 10.000-12.000 lít huyết thanh thô
ẢNH: BÁ DUY
Vào những ngày nắng ráo, ngựa được thả ra bãi khoảng 2 - 3 tiếng vào buổi sáng để vận động, tạo sức khỏe tốt. Trời mưa hoặc thời điểm nắng gắt, ngựa được giữ trong chuồng. "Đất ẩm ướt dễ khiến ngựa bị thối móng, nhiễm bệnh ngoài da. Còn nắng gắt thì ảnh hưởng đến sức khỏe", bà Hà giải thích.
Buổi chiều, công nhân tắm rửa cho từng con ngựa, chải lông, kiểm tra móng. Định kỳ, ngựa được cắt bờm, cắt móng để đảm bảo vệ sinh. Công việc tưởng chừng đơn giản này lại đòi hỏi sự kiên nhẫn và tình yêu thương với động vật.
Anh Nguyễn Long Hồ, một trong những công nhân làm việc tại đây hơn 30 năm, chia sẻ: "Tôi chỉ cần nhìn là biết ngay con ngựa nào khỏe, con nào cần chăm sóc thêm. Đôi khi đi ngang qua chuồng, chỉ cần nhìn thấy bóng dáng ngựa, tôi biết đó là con số mấy". Đến giờ về chuồng, chỉ cần nghe tiếng gọi quen thuộc, cả đàn ngựa tự giác chạy vào các dãy chuồng của mình. Dù các dãy chuồng thiết kế giống hệt nhau, nhưng rất hiếm khi chúng vào nhầm chỗ.
Mỗi con ngựa tại trại đều được đánh số để quản lý, có hồ sơ riêng theo dõi từ khẩu phần ăn đến từng chu kỳ lấy máu. Nhưng với những công nhân lâu năm, họ nhớ đặc điểm, tính cách của từng con như nhớ người thân trong gia đình.
Anh Trương Minh Thế, một công nhân khác cũng gần 30 năm gắn bó với trại, tâm sự: "Nhìn chúng chạy tung tăng ngoài bãi cỏ những ngày nắng đẹp, tôi thấy vui. Ngựa cũng có tình cảm, chúng nhớ người chăm sóc mình".
Ông Nguyễn Văn Minh, Trưởng trại chăn nuôi Suối Dầu, bên cạnh đàn ngựa nuôi để lấy máu nghiên cứu huyết thanh cứu người
ẢNH: BÁ DUY
Những người làm việc lâu năm tại Trại chăn nuôi Suối Dầu còn nhớ mãi hình ảnh những con ngựa đến kỳ lấy máu phải ở lại chuồng, nét buồn rười rượi khi nhìn đàn bạn hớn hở chạy ra đồng cỏ. Chính vì thế, trại đã thay đổi cách quản lý, bố trí những con ngựa đến kỳ khai thác huyết thanh vào chung một dãy chuồng để chúng cảm nhận được bạn bè bên cạnh mỗi khi làm nhiệm vụ.
Trung bình một con ngựa cống hiến khoảng 5 năm tại trại. Tuổi thọ của ngựa có thể lên đến 15 năm trong điều kiện làm việc, nhưng khả năng sản xuất huyết thanh tốt nhất chỉ duy trì trong khoảng 3 - 5 năm đầu.
Ngựa được công nhân dẫn ra bãi để vận động, tạo sức khỏe tốt
ẢNH: BÁ DUY
Với gần 400 con ngựa được chăm sóc chu đáo, Trại chăn nuôi Suối Dầu không chỉ là cơ sở chăn nuôi mà còn được ví như di sản y học quý giá. Đàn ngựa nơi đây vẫn âm thầm cống hiến, tiếp nối sứ mệnh mà bác sĩ Yersin đã đặt nền móng từ 130 năm trước - mang sự sống đến cho hàng ngàn bệnh nhân mỗi năm.
