Iran tìm cách tăng sức ép lên phương Tây

Truyền thông Iran lập luận rằng Tehran có chủ quyền đối với tuyến đường thủy qua eo biển Hormuz. Với vai trò quan trọng của tuyến đường biển này đối với hạ tầng kỹ thuật số toàn cầu, theo hãng tin Tasnim, động thái trên có thể mang về hàng tỉ USD và tạo thêm một "đòn bẩy" gây sức ép với phương Tây.

Theo đề xuất, Iran nên thu phí quá cảnh đối với các liên danh quốc tế sở hữu và vận hành các tuyến cáp ngầm, cung cấp dịch vụ bảo trì và yêu cầu các công ty như Google, Meta, Microsoft, Amazon (đều của Mỹ) hoạt động theo các quy định của Iran. Ông Mostafa Taheri, thành viên Ủy ban Công nghiệp thuộc Quốc hội Iran, ước tính nguồn thu từ các loại phí quá cảnh này có thể lên tới 15 tỉ USD.

Không dừng lại ở đó, Tasnim và hãng thông tấn Fars còn đề xuất Iran có thể giám sát toàn bộ lưu lượng dữ liệu truyền qua hệ thống cáp này.

Đây là hạ tầng phục vụ điện toán đám mây, hệ thống nhắn tin tài chính như SWIFT và phần lớn lưu lượng internet toàn cầu. Hiện có ít nhất 7 tuyến cáp viễn thông lớn phục vụ các nước vùng Vịnh đi qua eo biển này, giúp kết nối các trung tâm dữ liệu tại châu Á, châu Âu và Trung Đông.

Tuy nhiên, cơ sở pháp lý cho các đề xuất trên bị đánh giá là khá yếu. Truyền thông Iran viện dẫn Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) lập luận rằng vị trí địa lý hẹp của eo biển khiến đáy biển thuộc quyền tài phán của Iran và Oman. Dù vậy, UNCLOS có quy định về nguyên tắc quá cảnh nhằm bảo vệ dòng lưu thông quốc tế về hàng hải và thông tin liên lạc không bị gián đoạn. Iran đã ký UNCLOS nhưng chưa phê chuẩn công ước này. Các tuyến cáp quang biển hiện thuộc sở hữu của các liên danh quốc tế, nên bất kỳ nỗ lực nào nhằm áp phí hoặc giám sát dữ liệu đều có thể vấp phải phản ứng pháp lý và chính trị mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế.

Khi xung đột Trung Đông nổ ra, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz đối với các tàu thương mại, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt. Hải quân Mỹ đã đáp trả động thái này bằng việc áp lệnh phong tỏa các cảng của Iran từ ngày 13-4.