Giữa cuộc xung đột rực lửa tại Trung Đông đầu năm 2026, Iran đã giáng đòn chí mạng phá hủy "mắt thần" AN/TPY-2, radar tối tân trị giá nửa tỷ USD của Mỹ, lõi cốt của hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối THAAD.
Sự cố này không chỉ làm suy yếu khả năng đánh chặn tên lửa Iran mà còn đe dọa trực tiếp an ninh Israel và các căn cứ Mỹ, biến cuộc chiến thành bài toán sinh tồn cho liên minh phương Tây.
Radar AN/TPY-2, do Raytheon (nay là RTX) sản xuất, là radar giám sát di động hoạt động ở băng tần X (8.55-10 GHz), sử dụng mảng ăng-ten quét điện tử chủ động (AESA) để phát hiện, theo dõi và phân biệt mục tiêu tên lửa đạn đạo ở khoảng cách xa và độ cao lớn.
Radar này có diện tích ăng-ten 9,2 mét vuông, chứa 25.344 mô-đun thu phát (T/R modules) dựa trên công nghệ gallium nitride (GaN), giúp tăng cường công suất và độ chính xác.
Với công suất trung bình khoảng 81 kW và tổng lên đến 2 MW, AN/TPY-2 có thể theo dõi đồng thời hơn 100 mục tiêu, phân biệt giữa đầu đạn thật, mảnh vụn và mồi nhử nhờ độ phân giải cao của băng tần X.
Phạm vi hoạt động linh hoạt từ 870 đến 3.000 km tùy theo mục tiêu và chế độ, với khả năng phát hiện tên lửa ở giai đoạn tăng tốc, giữa quỹ đạo hoặc giai đoạn cuối.
Radar hoạt động ở hai chế độ chính: chế độ tiền phương (forward-based) để cảnh báo sớm từ xa và chế độ cuối (terminal) để hướng dẫn tên lửa đánh chặn THAAD tiêu diệt mục tiêu đang lao xuống.
Toàn bộ hệ thống nặng khoảng 34 tấn cho phần ăng-ten và 27-28 tấn cho thiết bị điện tử, dễ dàng vận chuyển bằng máy bay C-17 hoặc C-5, cho phép triển khai nhanh chóng tại các điểm nóng.
Giá thành một đơn vị lên đến 300-500 triệu USD, làm cho nó trở thành tài sản chiến lược quý hiếm, với chỉ khoảng 10-13 radar trên toàn cầu.
Việc Iran phá hủy radar AN/TPY-2 tại căn cứ Muwaffaq Salti ở Jordan vào đầu tháng 3/2026, theo xác nhận từ ảnh vệ tinh của CNN và Bloomberg, đã tạo lỗ hổng lớn trong mạng lưới phòng thủ tên lửa Mỹ.
Radar này là "trái tim" của THAAD, cung cấp dữ liệu theo dõi cho các hệ thống như Patriot và Aegis, giúp mở rộng phạm vi bảo vệ chống tên lửa đạn đạo Iran như Shahab-3 hay Emad.
Mất AN/TPY-2 ở chế độ tiền phương làm giảm đáng kể khả năng cảnh báo sớm, khiến Israel, mục tiêu chính của Iran, dễ bị tấn công bất ngờ từ tên lửa bay xa hàng nghìn km.
Các căn cứ Mỹ ở Vùng Vịnh, như Al Udeid tại Qatar hay các cơ sở ở UAE, cũng mất lớp bảo vệ quan trọng, dẫn đến tình trạng quá tải cho radar còn lại và tăng nguy cơ tên lửa Iran xuyên thủng.
Không có radar dự phòng sẵn sàng, Mỹ phải điều chuyển từ các khu vực khác, làm suy yếu phòng thủ toàn cầu và kéo dài thời gian khắc phục.
Theo phân tích từ Defence Security Asia, lỗ hổng này có thể làm phức tạp hóa việc chặn đứng "bão tên lửa" từ Iran, biến cuộc chiến thành lợi thế cho Tehran về mặt kinh tế và chiến lược, khi mỗi lần tấn công buộc Mỹ chi hàng triệu USD để đánh chặn mà không đảm bảo thành công.
Tóm lại, sự cố radar AN/TPY-2 không chỉ là mất mát vật chất mà còn đánh dấu bước ngoặt trong cuộc chiến công nghệ, nơi Iran chứng minh khả năng vô hiệu hóa "lá chắn bất khả xâm phạm" của Mỹ, đe dọa trực tiếp an ninh Israel và các căn cứ Mỹ.
