Sông Hoàng Hà kẹt băng - Các thành phố Trung Quốc bị đe dọa
Theo một nghiên cứu mới, tình trạng kẹt băng sẽ xảy ra thường xuyên hơn ở cửa sông Hoàng Hà vào cuối thế kỷ này, ảnh hưởng đến các thành phố ven biển ở phía đông tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc. Vào cuối mùa đông và đầu mùa xuân, khi thời tiết ấm lên, băng ở thượng nguồn bắt đầu tan vỡ và trôi xuống hạ lưu. Khi đến các khu vực hạ lưu có nhiệt độ lạnh hơn, băng có thể đóng băng trở lại và tích tụ, hình thành các khối băng.
Mối nguy hiểm cục bộ do kẹt băng có thể gây ra thiệt hại nghiêm trọng. Lũ lụt có thể xảy ra phía sau khu vực bị tắc nghẽn, trong khi một vụ sập băng đột ngột có thể giải phóng dòng nước đá và nước, gây thiệt hại cho các cộng đồng, động vật hoang dã và cơ sở hạ tầng ở hạ lưu.
Các nhà khoa học cho biết: “Bằng cách tích hợp các hồ sơ lịch sử với các dự báo khí hậu, chúng tôi cung cấp bằng chứng thuyết phục rằng biến đổi khí hậu không chỉ làm giảm dần tần suất lũ lụt do băng tan, mà còn làm thay đổi vị trí phân bố của các điểm nóng kẹt băng ở hạ lưu.”
Tuần trước, các nhà nghiên cứu từ Đại học Sư phạm Giang Tô, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc và Đại học Bern ở Thụy Sĩ đã công bố những phát hiện của họ trên tạp chí khoa học bình duyệt Science Advances. Nghiên cứu dựa trên phân tích động lực của các trận lũ do băng trôi ở hạ lưu sông Hoàng Hà trong 160 năm qua.
Một vụ kẹt băng được nhìn thấy trên sông Hoàng Hà ở Tế Nam, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc vào năm 2023. Ảnh: Xinhua
Sông Hoàng Hà là con sông dài thứ hai ở Trung Quốc và dài thứ sáu trên thế giới. Dù được xem là cái nôi của nền văn minh Trung Quốc, con sông này cũng mang biệt danh "Nỗi buồn của Trung Quốc" vì lịch sử lũ lụt tàn khốc đã cướp đi sinh mạng của hàng triệu người trong hai thế kỷ qua.
Trong nghiên cứu mới nhất, nhóm nghiên cứu phát hiện rằng kể từ khi kết thúc Kỷ Băng hà Nhỏ vào khoảng năm 1850 — một trong những thời kỳ lạnh nhất trong 10.000 năm qua — hiện tượng ấm lên của khí hậu đã làm thay đổi một cách có hệ thống các kiểu băng trôi dọc theo hạ lưu sông Hoàng Hà.
Họ phát hiện rằng cứ mỗi 1 độ C nhiệt độ tăng, các điểm nóng kẹt băng sẽ dịch chuyển về hạ lưu khoảng 86 km. Tuy nhiên, về lâu dài, các trận lũ liên quan đến băng được dự báo sẽ giảm dần khi khí hậu tiếp tục ấm lên.
Tác giả chính Yu Shiyong, giáo sư tại Khoa Địa lý, Trắc địa và Quy hoạch thuộc Đại học Sư phạm Giang Tô, cho biết điều này đồng nghĩa với việc các thành phố ven biển như Binzhou và Dongying có nguy cơ ngày càng cao phải đối mặt với lũ lụt do băng giá.
Ông cho biết các thành phố lân cận ở tỉnh Sơn Đông là những khu vực dễ bị tổn thương và cần có các biện pháp thích ứng chủ động.
Sông Hoàng Hà bước vào kỷ nguyên mới
Khi được hỏi về tương lai của dòng sông trong những thập kỷ tới, Yu cho biết: “Chế độ dòng chảy có thể sẽ khác biệt đáng kể so với những thập kỷ gần đây.
Lượng phù sa có khả năng sẽ tiếp tục giảm do các đập thượng nguồn, hoạt động bảo tồn đất và thay đổi mô hình mưa, khiến lòng sông bị cắt sâu và thu hẹp, làm mực nước ngầm hạ thấp và giảm độ phì nhiêu của đồng bằng ngập lụt. Đồng thời, Đồng bằng sông Hoàng Hà có thể bị xói mòn nếu không còn đủ nguồn cung cấp phù sa.”
“Sự nóng lên toàn cầu có thể tiếp tục thúc đẩy sự dịch chuyển đáng kể về phía bắc của đường đi của bão và tăng cường quá trình vận chuyển hơi ẩm trong khí quyển, làm thay đổi đáng kể các kiểu mưa ở Đồng bằng Hoa Bắc và dẫn đến sự phân bố lượng mưa không đồng đều hơn, với những trận mưa lớn trở nên thường xuyên hơn và dữ dội hơn.”
Ông Yu cho biết sông Hoàng Hà đang bước vào “kỷ nguyên mới của lũ lụt do mưa lớn”, với nguy cơ liên quan đến băng giá giảm đi, đồng thời dẫn chứng các trận lũ lớn do mưa xảy ra ở Hà Nam năm 2021 và ở Bắc Kinh, Thiên Tân, Hà Bắc năm 2023.
Ông nói thêm: “[Điều này đòi hỏi] một cuộc đại tu cơ bản các chiến lược quản lý lũ lụt từ chủ nghĩa kỹ thuật sang vận hành đập thích ứng và vùng đệm dựa vào thiên nhiên”.
“Các nhà hoạch định chính sách phải chuẩn bị cho cả tình trạng thiếu nước và lũ lụt thảm khốc trong cùng một lưu vực và cân bằng nhu cầu sinh thái với việc bảo vệ chống lũ lụt.”
Ông cho biết đập Xiaolangdi ở tỉnh Hà Nam, được xây dựng để phù hợp với khí hậu của thế kỷ trước, “giữ lại quá nhiều trầm tích và thiếu tính linh hoạt trước những trận mưa lớn”.
“Đập không nên chỉ được sử dụng như một công cụ kiểm soát lũ lụt,” ông nói. “Vai trò của nó nên chuyển từ kiểm soát lũ lụt thụ động sang điều tiết nước-bùn chủ động, kết hợp xả trầm tích chiến lược, hạ lưu hồ chứa trước bão năng động và xả phối hợp với các đập thượng nguồn.”
Yu cho biết do đê truyền thống không thể ứng phó với những cơn bão do biến đổi khí hậu, nên cần phải nâng cấp thành phố bọt biển để hấp thụ lượng mưa dư thừa, kết nối lại vùng đồng bằng ngập lụt và triển khai hệ thống cảnh báo sớm sử dụng AI để xử lý lượng mưa lớn.
Ông nói thêm: “Cách tiếp cận tích hợp này rất quan trọng để giải quyết mối đe dọa kép là tình trạng thiếu nước và lũ lụt thảm khốc trong bối cảnh khí hậu ấm lên".
Theo SCMP
