Iran đã sử dụng một cơ chế tương tự hàng đổi hàng để né các lệnh trừng phạt đối với hoạt động bán dầu và mua hàng trị giá hàng tỷ USD từ Trung Quốc, Reuters dẫn 2 nguồn tin cấp cao của Iran và 3 người am hiểu vấn đề cho biết.
Cơ chế giao dịch bí mật này cho phép Iran đổi dầu thô lấy tín dụng để mua hàng Trung Quốc. Theo các nguồn tin, cơ chế này đã trở thành một nguồn hỗ trợ tài chính quan trọng cho Tehran trong những năm gần đây, khi Mỹ gia tăng sức ép kinh tế và quân sự liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.
Cơ chế này cũng giúp Trung Quốc, nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, tiếp tục tiếp cận dầu Iran với giá chiết khấu, đồng thời bảo vệ các ngân hàng và doanh nghiệp xuất khẩu sang Iran khỏi nguy cơ bị quốc tế giám sát hoặc trừng phạt.
Trung Quốc và Iran nhiều lần lên án các lệnh trừng phạt đơn phương của phương Tây mà 2 nước cho là bất hợp pháp, đồng thời cam kết bảo vệ lợi ích của mình.
Theo tất cả các nguồn tin, Iran đã sử dụng cơ chế này để mua thuốc men, phương tiện và thiết bị liên lạc từ Trung Quốc. Các nhà sản xuất không giao dịch trực tiếp với Iran và không có dấu hiệu cho thấy họ vi phạm các lệnh trừng phạt.
Các nguồn tin không cung cấp chi tiết về những giao dịch được cho là đã thực hiện với các nhà sản xuất Trung Quốc. Reuters cũng không thể độc lập xác minh các giao dịch này có thực sự diễn ra hay không.
Lệnh cấm vận của Liên Hợp Quốc đối với việc xuất khẩu phần lớn các loại vũ khí thông thường chủ lực sang Iran được khôi phục cùng các biện pháp trừng phạt khác vào tháng 9/2025, sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015 giữa Iran và các cường quốc dưới nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump.
Iran và Trung Quốc cho rằng việc các nước châu Âu kích hoạt cơ chế “snapback” để tự động khôi phục các lệnh trừng phạt là “sai về pháp lý”.
Né các kênh ngân hàng quốc tế
Hàng thập kỷ bị Mỹ trừng phạt khiến Iran chỉ còn rất ít khách hàng mua dầu. Trung Quốc là khách hàng chủ chốt, chiếm hơn 80% lượng dầu Iran xuất khẩu bằng đường biển trong năm 2025, tương đương bình quân 1,4 triệu thùng/ngày.
Năm 2021, 2 nước ký thỏa thuận đối tác chiến lược 25 năm, tập trung vào các lĩnh vực như năng lượng và cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, thông tin công khai về thỏa thuận vẫn rất hạn chế.
Ba nguồn tin cho biết cơ chế được mô tả với Reuters chỉ là một trong nhiều phương thức Iran sử dụng để mua hàng hóa và dịch vụ từ Trung Quốc mà không phải thanh toán trực tiếp cho các doanh nghiệp Trung Quốc thông qua hệ thống ngân hàng quốc tế.
Một quan chức phương Tây và 2 người am hiểu vấn đề cho biết ít nhất cho đến năm nay, một bên mua thay mặt công ty kinh doanh dầu quốc doanh Trung Quốc Zhuhai Zhenrong đã gửi hàng trăm triệu USD mỗi tháng vào một tổ chức tài chính ít được biết đến tại Trung Quốc có tên ChuXin.
Theo các nguồn tin, những khoản tiền này được dùng để thanh toán các giao dịch mua hàng với một công ty đăng ký tại Hồng Kông có liên hệ với Công ty Dầu khí Quốc gia Iran (NIOC). Thông tin này dựa trên các tài liệu được các cơ quan tình báo thu thập.
Sau đó, ChuXin được cho là chuyển tiền tới các nhà xuất khẩu Trung Quốc và những doanh nghiệp xây dựng cơ sở hạ tầng tại Iran, có thể thông qua các tổ chức tài chính Trung Quốc khác.
Khoảng 70% tiền thu từ dầu Iran được ChuXin xử lý được phân bổ cho các dự án cơ sở hạ tầng, theo ba nguồn tin. Cơ chế này lần đầu được Wall Street Journal đưa tin vào tháng 10 năm ngoái.
Phần còn lại được chuyển vào các tài khoản thuộc một pháp nhân có mục đích đặc biệt (SPV), được sử dụng để thanh toán cho các doanh nghiệp cung cấp hàng hóa cho Iran.
Hai nguồn tin Iran có quan hệ gần với giới hoạch định chính sách của nước này xác nhận sự tồn tại của SPV, nhưng đây là thông tin chưa từng được công bố trước đó.
Cả 5 nguồn tin cho biết tiền trong SPV được quản lý bởi hai thực thể: một công ty hoạt động thay mặt Bộ Thương mại Trung Quốc và một doanh nghiệp có liên hệ với ngân hàng trung ương Iran.
Theo 3 nguồn tin, doanh nghiệp liên quan đến Iran sẽ thông báo cho phía Trung Quốc khi ngân hàng trung ương Iran phê duyệt cho các nhà nhập khẩu tiếp cận nguồn tiền trong SPV. Khi đó, khoản thanh toán sẽ được chuyển tới các nhà cung cấp.
Reuters không tìm thấy hồ sơ về một tổ chức tài chính mang tên ChuXin trong các cơ sở dữ liệu đăng ký doanh nghiệp của Trung Quốc. Hãng cũng không tìm thấy hồ sơ về các doanh nghiệp được cho là hoạt động thay mặt Bộ Thương mại Trung Quốc và ngân hàng trung ương Iran. Một nguồn tin cho rằng ChuXin có thể chỉ tồn tại trên một bảng tính.
Theo Reuters
