Hàng Việt đi Trung Đông: "Trễ 15-20 ngày là lỡ mùa bán, kéo dài vài tháng coi như mất cả đơn hàng"

Thích nghi để giữ đơn hàng

Những ngày đầu năm, không khí sản xuất tại xưởng của Công ty May mặc Dony (xã Vĩnh Lộc, TPHCM ) trở nên tất bật khi công nhân gấp rút hoàn thiện hai container áo thun xuất sang Jordan.

Trước tình hình chiến sự ở Trung Đông, ông Phạm Quang Anh - Giám đốc Công ty Dony - cho biết, sự khác biệt lớn nhất so với các đợt bất ổn trước là phản ứng của khách hàng. “Trước đây, cứ có biến động Trung Đông là đối tác tạm dừng đặt hàng để chờ tình hình. Nay họ vẫn duy trì đơn, chỉ điều chỉnh tiến độ hoặc sản lượng để giảm rủi ro” - ông Quang Anh nói.

Theo ông Phạm Xuân Hồng - Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Thời trang TPHCM, kim ngạch xuất khẩu dệt may sang Trung Đông hiện còn khiêm tốn. Chỉ một số doanh nghiệp chuyên sản xuất trang phục Hồi giáo tham gia thị trường này nên mức độ ảnh hưởng trước mắt chưa lớn. Tuy vậy, ngành vẫn theo dõi sát diễn biến để kịp thời điều chỉnh kế hoạch nếu xung đột kéo dài.

Ở lĩnh vực thiết bị công nghiệp hỗ trợ , ông Lê Mai Hữu Lâm - Tổng Giám đốc Công ty CP Sản xuất Thiết bị điện công nghiệp Cát Vạn Lợi - nói rằng, đơn vị đang cung cấp thiết bị cho dự án nhà máy nhiệt điện tại Ả Rập Saudi thông qua tổng thầu nước ngoài. Lô hàng đầu tiên đã xuất trước Tết và đang trên đường vận chuyển. Đối tác chịu chi phí bảo hiểm chiến tranh và phụ phí phát sinh.

Điều Công ty Cát Vạn Lợi lo nhất là tiến độ tổng thể dự án. Theo kế hoạch, cuối tháng 3 này công ty sẽ xuất lô hàng thứ hai, song nguy cơ bị lùi thời hạn do xung đột là kịch bản đã được tính tới. “Ưu tiên cao nhất vẫn là an toàn con người, còn tiến độ chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng” - ông Lâm nhấn mạnh.

Trong khi nhiều doanh nghiệp lo ngại, một số đơn vị lại nhìn thấy cơ hội. Bà Thy Nguyễn - đại diện doanh nghiệp chuyên xuất khẩu trái cây sấy cho, rằng nhu cầu tích trữ hàng thiết yếu tại Trung Đông đang tăng nhanh. Đây có thể là thời điểm thuận lợi để đẩy mạnh các mặt hàng Việt có lợi thế như hạt điều, tiêu, chè, thủy sản, trái cây hay thiết bị điện tử. Theo bà, khu vực này có tiêu chuẩn nhập khẩu không quá khắt khe, khoảng cách vận chuyển tương đối thuận lợi và nhiều hiệp định thương mại đang hỗ trợ doanh nghiệp.

Một doanh nghiệp thương mại Israel hoạt động tại TPHCM cho biết, hàng nông sản xuất sang cảng Ashdod Port hiện chưa ghi nhận gián đoạn đáng kể. Lịch tàu biển vẫn ổn định, chỉ vận tải hàng không bị ảnh hưởng do điều chỉnh không phận nhưng chiếm tỷ trọng nhỏ. Tuy nhiên, doanh nghiệp đã chủ động tính lại thời gian giao hàng, dự trù phụ phí và trao đổi sớm với đối tác nhập khẩu về khả năng điều chỉnh giá nhằm tránh phát sinh tranh chấp.

Áp lực logistics

Theo các doanh nghiệp xuất khẩu , nỗi lo lớn nhất hiện nay không phải thiếu đơn hàng mà là chi phí vận chuyển tăng mạnh. Hàng hóa từ Việt Nam sang Trung Đông chủ yếu đi qua tuyến hàng hải chiến lược Kênh đào Suez - Biển Đỏ. Nếu rủi ro an ninh trên tuyến này gia tăng, tàu buộc phải chuyển hướng vòng qua Mũi Hảo Vọng, kéo dài hành trình thêm 8-10 ngày.

Hiện chi phí logistics cho hàng xuất khẩu sang Trung Đông chiếm khoảng 10-20% giá thành sản phẩm. Theo tính toán của doanh nghiệp vận tải, con số này có thể tăng thêm 15-25% nếu căng thẳng quân sự kéo dài. Phụ phí bảo hiểm chiến tranh, chi phí nhiên liệu và chi phí an toàn tàu đều tăng khiến giá cước bị đẩy lên đáng kể.

Ông Phạm Quang Anh - Giám đốc Công ty Dony - nhìn nhận, ngành dệt may chịu áp lực đặc biệt lớn vì vòng đời sản phẩm ngắn và tính mùa vụ cao. Trong các giai đoạn bất ổn trước đây, thời gian vận chuyển từng tăng từ một tháng lên 3-4 tháng, còn cước container 40 feet có lúc tăng từ 1.500 USD lên 5.000 USD.

“Rủi ro lớn nhất không phải tăng vài nghìn USD cước tàu mà là đứt gãy hoạt động kinh doanh của khách hàng. Chỉ cần trễ 15-20 ngày là lỡ mùa bán, kéo dài vài tháng thì coi như mất cả đơn hàng” - ông Quang Anh nói và hy vọng căng thẳng không leo thang thành chiến tranh diện rộng.

Ở góc nhìn ngành nông sản, ông Nguyễn Văn Mười - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam - cho biết, nhiều lô hàng Việt Nam đi qua Eo biển Hormuz, tuyến vận tải chiến lược của khu vực. Nếu chiến sự kết thúc nhanh, tác động sẽ không đáng kể; nhưng nếu căng thẳng kéo dài hoặc tuyến này bị phong tỏa, xuất khẩu sang Trung Đông có thể tê liệt vì hãng tàu sẽ từ chối vận chuyển vào vùng rủi ro.

Theo ông Mười, tham khảo ý kiến chuyên gia quốc tế cho thấy căng thẳng lần này phức tạp hơn trước do liên quan nhiều quốc gia và lợi ích chồng chéo. Không chỉ phải thay đổi lộ trình vận chuyển, doanh nghiệp còn đối mặt áp lực chi phí nhiên liệu nếu giá dầu tiếp tục tăng mạnh trong thời gian dài.

Trước nguy cơ gián đoạn vận tải và tăng chi phí logistics do căng thẳng tại Trung Đông, Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương) đề nghị các hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu và hiệp hội hoạt động trong lĩnh vực logistics theo dõi sát diễn biến tình hình, thường xuyên trao đổi với cơ quan quản lý nhà nước để cập nhật thông tin kịp thời tới hội viên, qua đó chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, phương án tổ chức xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa, tránh phát sinh ùn tắc và giảm thiểu tác động tiêu cực từ xung đột hiện nay.

Cục Xuất nhập khẩu khuyến nghị doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung ứng và tìm kiếm thị trường thay thế có nhu cầu tương tự, nhằm giảm thiểu ảnh hưởng khi xuất khẩu sang Israel, Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn; đồng thời xây dựng phương án ứng phó dài hạn trước các sự cố tương tự.