Hạ tầng tài chính - 'hệ tuần hoàn' của nền kinh tế TP HCM
TP HCM lần đầu vào nhóm ba trung tâm tài chính hàng đầu Đông Nam Á, phản ánh quá trình tích lũy hạ tầng tài chính qua nhiều thập niên, từ hệ thống ngân hàng, thị trường vốn đến thanh toán số và fintech.
Tháng 3/2026, TP HCM lần đầu vượt Jakarta để vào top 3 trung tâm tài chính hàng đầu Đông Nam Á theo Chỉ số Trung tâm Tài chính Toàn cầu (GFCI) lần thứ 39 do Tổ chức Z/Yen Partners (Anh) và Viện Phát triển Trung Quốc công bố. Thành phố xếp thứ 84 thế giới, đứng sau Singapore và Kuala Lumpur trong khu vực. Đây cũng là thứ hạng cao nhất của đầu tàu kinh tế Việt Nam kể từ khi lần đầu xuất hiện trên bảng xếp hạng GFCI năm 2022.
Kết quả này phản ánh quá trình phát triển của hạ tầng tài chính - nền tảng giúp dòng vốn được huy động, phân bổ và lưu thông trong nền kinh tế. Nếu những năm đầu sau đổi mới, hệ thống này chủ yếu đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất và phát triển đô thị, thì đến nay đã mở rộng thành mạng lưới gồm ngân hàng, thị trường vốn, bảo hiểm, thanh toán số và các định chế tài chính hiện đại, tạo nền tảng cho mục tiêu xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế.
Một góc TP HCM với nhiều cao ốc chọc trời, ngày 1/7/2026. Ảnh: Thanh Tùng
Khởi đầu từ bài toán nguồn vốn
Các chuyên gia kinh tế ví hạ tầng tài chính như "hệ tuần hoàn" của nền kinh tế. Bên cạnh hệ thống ngân hàng, hạ tầng này còn bao gồm các định chế tài chính, thị trường vốn, hệ thống thanh toán và dữ liệu, giúp nguồn lực được luân chuyển tới các khu vực sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng.
Quá trình hình thành hạ tầng tài chính TP HCM gắn liền với từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế. Sau năm 1975, hệ thống ngân hàng vận hành theo cơ chế một cấp, chủ yếu thực hiện chức năng quản lý và cấp phát vốn. Bước ngoặt diễn ra năm 1990, khi hai pháp lệnh về ngân hàng được ban hành, chuyển hệ thống sang mô hình hai cấp và mở đường cho sự ra đời của các ngân hàng thương mại cổ phần.
Trong bối cảnh đó, HDBank được thành lập với định hướng ban đầu là đồng hành quá trình phát triển nhà ở và đô thị của TP.HCM. Sự xuất hiện của đơn vị, cùng các ngân hàng thương mại cổ phần thế hệ đầu, góp phần khơi thông nguồn lực tài chính, đồng hành với thành phố trong những năm đầu tăng tốc công nghiệp hóa và đô thị hóa.
Ngân hàng Phát triển Nhà TP HCM ra đời tháng 1/1990. Ảnh: HDBank
Ở giai đoạn đầu, vai trò của hệ thống tài chính chủ yếu là huy động và phân bổ vốn. Tuy nhiên, cùng với quá trình mở cửa và hội nhập, nhu cầu của nền kinh tế không còn dừng ở tín dụng ngân hàng, mà đòi hỏi thêm nhiều kênh dẫn vốn và dịch vụ tài chính hiện đại hơn. Đây cũng là tiền đề để thị trường tài chính TP HCM bước sang giai đoạn phát triển mới.
Vươn lên thành hệ sinh thái tài chính đa tầng
Từ những năm 2000, cùng quá trình hội nhập, thị trường tài chính TP HCM chuyển từ mô hình chủ yếu dựa vào tín dụng ngân hàng sang hệ sinh thái đa dạng hơn. Bên cạnh nguồn vốn từ ngân hàng, doanh nghiệp và người dân có thêm các kênh huy động qua thị trường chứng khoán, bảo hiểm và nhiều dịch vụ tài chính hiện đại.
Một dấu mốc quan trọng là sự ra đời của Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP HCM năm 2000, tiền thân của HoSE. Đây là bước mở rộng thị trường vốn, tạo thêm kênh huy động vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng.
Quy mô hệ thống tài chính cũng tăng nhanh. Theo nghiên cứu của PGS.TS Vũ Thị Minh Hằng (Đại học Kinh tế TP HCM), đến năm 2007, thành phố có 18 ngân hàng thương mại cổ phần, 22 ngân hàng nước ngoài, 21 công ty chứng khoán cùng nhiều công ty tài chính và cho thuê tài chính. Tổng huy động vốn và dư nợ tín dụng đều chiếm khoảng 48% cả nước, khẳng định vai trò đầu tàu của TP HCM trong hệ thống tài chính Việt Nam.
Bước sang giai đoạn chuyển đổi số, hạ tầng tài chính tiếp tục mở rộng với thanh toán không dùng tiền mặt, eKYC, QR Code và ví điện tử. Theo Ngân hàng Nhà nước, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt năm 2025 ước gấp khoảng 28 lần GDP. Đến tháng 5/2026, dư nợ tín dụng TP HCM đạt hơn 5,4 triệu tỷ đồng, chiếm trên 27% tổng dư nợ cả nước.
Không chỉ tín dụng, các cấu phần khác cũng phát triển mạnh. Sau 25 năm hoạt động, HoSE có hơn 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, thanh khoản bình quân trên 21.000 tỷ đồng mỗi phiên. Thành phố cũng là thị trường lớn của ngành bảo hiểm với khoảng 20 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ và hơn 30 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ hoạt động.
Sự phát triển đồng thời của ngân hàng, thị trường vốn, bảo hiểm và công nghệ tài chính cho thấy hạ tầng tài chính TP HCM đã mở rộng từ một hệ thống cung ứng vốn sang hệ sinh thái đa tầng, tạo nền tảng để thành phố tham gia sâu hơn vào mạng lưới tài chính khu vực.
Khách hàng giao dịch tại ngân hàng. Ảnh: HDBank
Quá trình phát triển của hạ tầng tài chính cũng phản ánh qua sự chuyển đổi của các ngân hàng thương mại. Như tại HDBank, từ một ngân hàng gắn với phát triển đô thị giai đoạn đầu, từng bước mở rộng sang ngân hàng bán lẻ, tài chính số và hợp tác quốc tế. Ngân hàng đồng thời tham gia các giải pháp thanh toán không tiền mặt, ứng dụng AI trong vận hành và mở rộng kết nối với các nguồn vốn toàn cầu.
Từ năm 2020, ngân hàng xác định chuyển đổi số là một trong những trụ cột phát triển, triển khai eKYC, AI và machine learning trong vận hành. Đồng thời, đơn vị tham gia các giải pháp thanh toán không tiền mặt trên Metro số 1 và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm đa dạng hóa nguồn vốn. Đến hết quý I/2026, dư nợ tín dụng đạt hơn 635.000 tỷ đồng, tăng 8% so với đầu năm, cao hơn mức tăng bình quân toàn ngành.
Đây cũng là xu hướng chung của nhiều ngân hàng thương mại trong bối cảnh hệ thống tài chính chuyển từ vai trò cung ứng tín dụng sang cung cấp các dịch vụ tài chính số và kết nối với các nguồn vốn quốc tế.
Giai đoạn khoảng hơn 10 năm gần đây, ngành tài chính cũng bước vào giai đoạn tái cấu trúc các ngân hàng hoạt động chưa hiệu quả. HDBank cũng tham gia vào quá trình này với việc tiếp nhận và chuyển đổi DongA Bank thành Vikki Digital Bank.
Mạch dẫn tới trung tâm tài chính quốc tế
Sau hơn ba thập niên phát triển, hạ tầng tài chính TP HCM không còn chỉ đáp ứng nhu cầu vốn cho nền kinh tế trong nước. Sự lớn mạnh của hệ thống ngân hàng, thị trường vốn, bảo hiểm và tài chính số từng bước mở rộng khả năng kết nối với các dòng vốn khu vực và quốc tế. Trên nền tảng đó, mục tiêu của thành phố không chỉ dừng ở việc phát triển một thị trường tài chính quy mô lớn, mà hướng tới trở thành trung tâm tài chính có khả năng thu hút dòng vốn, định chế tài chính và các dịch vụ tài chính quốc tế.
Hiện thực hóa định hướng này là sự ra đời của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCM) vào đầu năm 2026. Trung tâm được định hướng phát triển bốn lĩnh vực trụ cột gồm tài chính hàng không, tài chính hàng hải, fintech cùng hệ thống ngân hàng và các định chế tài chính toàn cầu. Theo công bố, sau khoảng bốn tháng hoạt động, VIFC-HCM đã thu hút khoảng 9,1 tỷ USD vốn đăng ký và hơn 500 doanh nghiệp tham gia.
Tòa nhà Saigon Marina IFC và một góc khu vực trung tâm rực rỡ pháo hoa. Ảnh: HDBank
Theo Phó thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình, VIFC không chỉ là nơi tập trung các định chế tài chính mà còn góp phần thu hút nguồn vốn quốc tế, thúc đẩy phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo. Trung tâm cũng được kỳ vọng tạo dư địa thử nghiệm các mô hình tài chính mới, góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho những lĩnh vực còn nhiều tiềm năng như tài sản số.
Ở góc độ thị trường, ông Phùng Anh Tuấn, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam, cho rằng VIFC có thể đóng vai trò như một "sandbox thể chế", nơi thử nghiệm các thông lệ tài chính quốc tế trước khi mở rộng áp dụng trên phạm vi cả nước. Theo ông, đây cũng là điều kiện để nâng cao sức cạnh tranh của thị trường tài chính Việt Nam trong dài hạn.
Cùng với cơ quan quản lý và các định chế tài chính, nhiều doanh nghiệp cũng bắt đầu tham gia vào hệ sinh thái của VIFC-HCM. Trong đó, HDBank và các doanh nghiệp trong hệ sinh thái Sovico tham gia một số cấu phần của trung tâm, hướng tới mở rộng kết nối với các định chế tài chính quốc tế và phát triển các dịch vụ tài chính mới.
Hạ tầng tài chính - nền tảng của giai đoạn phát triển mới
Việc TP HCM lần đầu vào nhóm ba trung tâm tài chính hàng đầu Đông Nam Á và được GFCI xếp trong nhóm 15 trung tâm tài chính có tiềm năng gia tăng vai trò trong vài năm tới cho thấy quá trình tích lũy hạ tầng tài chính của thành phố đang từng bước được ghi nhận.
Từ hệ thống ngân hàng, thị trường vốn, bảo hiểm đến thanh toán số và fintech, các cấu phần của hạ tầng tài chính đã phát triển theo từng giai đoạn cùng với quá trình mở cửa của nền kinh tế. Đây không chỉ là nền tảng cho tăng trưởng của TP HCM trong nhiều thập niên qua mà còn là tiền đề để thành phố tham gia sâu hơn vào mạng lưới tài chính khu vực và quốc tế.
