Giống nhãn tím Phong Nẫm và hành trình 20 năm gìn giữ của lão nông miền Tây

Hơn 20 năm trôi qua, ông Trần Văn Huy (60 tuổi) vẫn nhớ như in ngày phát hiện điều khác thường trên cây nhãn long ở vườn nhà. "Năm đó là 2004, trong lúc đi thăm vườn, tôi phát hiện một nhánh nhãn tím lạ thường. Thấy lạ, tôi cắt nhánh đem chiết, ươm thử rồi trồng gần nhà để theo dõi. Không ngờ cây càng lớn càng có những đặc điểm độc lạ", ông Huy kể.

Nhãn tím từng tạo nên "cơn sốt"

Đến mùa ra hoa, điều kỳ lạ tiếp tục xuất hiện khi nhụy hoa mang sắc tím, thay vì màu trắng ngà như các giống nhãn thông thường. Khi trái vừa hình thành, chỉ nhỏ bằng đầu đũa, lớp vỏ cũng ánh xanh tím độc đáo. Sự khác biệt ấy khiến ông Huy tin rằng mình đã sở hữu một giống cây đặc biệt.

ẢNH: DUY TÂN

Nhận thấy giá trị hiếm có của cây nhãn đột biến, ông Huy giữ kín thông tin nhiều năm và âm thầm nhân giống, trồng quanh nhà, không cho người lạ tiếp cận khu vườn. Từ một nhánh nhãn đột biến ban đầu, ông từng bước nhân giống thành công. Sau hơn 20 năm, khu vườn hiện có hơn 60 cây nhãn tím ở nhiều độ tuổi khác nhau.

Năm 2012, khi giống nhãn tím lần đầu xuất hiện trên các phương tiện truyền thông, hàng loạt thương lái, nhà vườn từ nhiều tỉnh, thành đến tìm mua. Nhãn chín đến đâu được thương lái đặt mua hết đến đó. Giá bán cao gấp nhiều lần so với nhãn thường vẫn không đủ đáp ứng nhu cầu.

ẢNH: DUY TÂN

Không chỉ trái thương phẩm, cây giống cũng được săn lùng. Có thời điểm, mỗi cây giống khoảng 1 triệu đồng, nguồn cung luôn khan hiếm. Ông Huy từng ký hợp đồng độc quyền cung cấp cây giống cho một đơn vị trong thời hạn 2 năm. Chỉ với vài cây nhãn mẹ, mỗi đợt chiết cành ông có thể xuất bán khoảng 200 cây giống. Nhờ giống nhãn "trời cho", cuộc sống gia đình ông ổn định hơn.

Dấu ấn đặc biệt của vùng cây trái miền Tây

Nhận thấy nhu cầu thị trường rất lớn, ông Huy không mở rộng diện tích trồng mà duy trì khu vườn khoảng 4.000 m2 và tiếp tục nhân giống với quy mô vừa phải. "Tôi không muốn trồng đại trà vì sợ mất giống, đồng thời muốn chăm sóc thật tốt từng cây", ông Huy chia sẻ.

ẢNH: DUY TÂN

Theo ông Huy, nhãn tím thích nghi khá tốt với điều kiện tự nhiên miền Tây, ít sâu bệnh hơn nhiều giống nhãn khác. Mỗi vụ, cây cho năng suất khoảng 500 kg đến 1 tấn trái. Tán cây tròn, phân cành đều nên khả năng đậu trái khá cao. Đặc biệt, nhãn tím có màu sắc khác biệt ở gần như toàn bộ cây, từ lá non, cuống lá, cành, hoa đến lớp vỏ trái non đều ánh tím.

Sau nhiều năm nhân giống, nhãn tím dần được trồng ở nhiều tỉnh thành miền Tây. Theo thời gian, giá cây giống cũng giảm mạnh, hiện chỉ còn vài chục ngàn đồng mỗi cây. So với nhãn Ido, thanh nhãn, nhãn xuồng hay nhãn da bò, năng suất và chất lượng trái của nhãn tím chưa thật sự nổi bật. Chính vì vậy, phần lớn người trồng hiện nay chỉ duy trì số lượng nhỏ, ít đầu tư sản xuất quy mô lớn.

ẢNH: DUY TÂN

Dẫu không còn tạo nên "cơn sốt" như hơn một thập niên trước, giống nhãn tím vẫn là dấu ấn đặc biệt của vùng cây trái miền Tây. Đối với ông Huy, giá trị lớn nhất không nằm ở giá bán cây giống hay trái nhãn, mà ở việc một nhánh cây đột biến tình cờ phát hiện trong khu vườn năm nào đã trở thành giống cây độc đáo, được nhiều người biết đến.

Từ một phát hiện tưởng chừng rất bình thường, ông Huy đã góp phần tạo nên giống tím hiếm có, để rồi hơn 20 năm sau, cái tên "nhãn tím Phong Nẫm" vẫn được nhiều người nhắc đến như một biểu tượng của sự sáng tạo và niềm đam mê với nghề làm vườn.

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } // Lấy phần tử giữa bài để chèn widget: ưu tiên figure, sau đó p không nằm trong figure function tnDetailFindMidElement(rootSelector) { var root = document.querySelector(rootSelector); if (!root) return null; var figures = Array.from(root.querySelectorAll('figure')); var paragraphs = Array.from(root.querySelectorAll('p')).filter(function (p) { return !p.closest('figure'); }); var elements = figures.concat(paragraphs); return elements.length ? elements[Math.floor(elements.length / 2)] : null; } if (window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden)) { if (!laNuocNgoai) { (function (w, q) { w[q] = w[q] || []; w[q].push(["_mgc.load"]); })(window, "_mgq"); } } (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; // chỉ chạy khi laNuocNgoai true var target = tnDetailFindMidElement('div.detail-cmain'); if (!target || !target.parentNode) return; var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = 'taboola-mid-article-widget'; target.parentNode.insertBefore(newDiv, target.nextSibling); window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); })();