PNJ có phải chịu trách nhiệm?
Liên quan đến vụ việc bắt Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ (PNJ-LAB) Đặng Ngọc Thảo - một doanh nghiệp thuộc Công ty CP Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ), theo cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa, ông Thảo đã câu kết với các đối tượng khác để mua các viên kim cương nhập lậu có thông số không đúng với giấy kiểm định GIA với giá rẻ.
Sau đó, ông Thảo đã thực hiện mài mã số GIA được khắc trên viên kim cương và làm mới theo mã số của PNJ-LAB, cấp giấy chứng nhận kiểm định mới rồi bán cho khách hàng kiếm lời.
Trong khi đó, PNJ-LAB cho biết đây là vụ việc thuộc trách nhiệm pháp lý cá nhân và đã gửi báo cáo chi tiết sự việc đến công ty mẹ PNJ.
Vụ việc cũng đặt ra những vấn đề về cơ chế kiểm soát nội bộ tại doanh nghiệp. Tuy nhiên, trách nhiệm cụ thể của các tổ chức, cá nhân liên quan vẫn cần chờ kết luận của cơ quan điều tra.
Luật sư Đào Nguyễn Mai Dung, Phó giám đốc Công ty Luật HPL và Cộng sự, Đoàn Luật sư TPHCM cho biết: Hiện tại, cơ quan điều tra mới khởi tố và công bố thông tin về hành vi của cá nhân liên quan, chưa có kết luận chính thức về trách nhiệm của doanh nghiệp hay về nguyên nhân dẫn đến việc các giấy chứng nhận kiểm định được phát hành. Do đó chưa có thông tin về việc liệu PNJ có buông lỏng quản lý hay có sự tiếp tay trong vụ việc hay không.
Tuy nhiên, dưới góc độ cấu trúc pháp lý, theo luật sư, PNJ-LAB là một pháp nhân độc lập do PNJ sở hữu 100% vốn điều lệ. Theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020, công ty mẹ với tư cách là chủ sở hữu thực hiện quyền quản lý thông qua việc bổ nhiệm cơ cấu quản lý tại công ty con, bao gồm Chủ tịch công ty, Giám đốc và hệ thống Kiểm soát viên.
“Việc một cá nhân ở vị trí giám đốc có thể thực hiện các hành vi như mài mã số GIA, cấp lại chứng nhận mới và xuất hàng nghìn giấy kiểm định sai lệch ra thị trường trong một thời gian dài phản ánh sự thiếu hụt của hệ thống kiểm soát nội bộ.
Mặc dù công ty mẹ phân cấp quản lý và giao quyền điều hành trực tiếp cho giám đốc công ty con, nhưng sự cố này cho thấy quy trình giám sát chéo, công tác hậu kiểm định kỳ, cũng như vai trò của Ban kiểm soát nội bộ đối với một khâu cốt lõi, nhạy cảm như giám định tài sản có giá trị cao đã không được thực hiện triệt để”, bà Dung nói.
Tuy nhiên, vị luật sư cho hay, trách nhiệm của lãnh đạo PNJ sẽ phụ thuộc vào kết quả điều tra và các chứng cứ chứng minh họ có biết, chỉ đạo, đồng phạm hoặc thiếu trách nhiệm trong quản lý hay không.
Trường hợp lãnh đạo doanh nghiệp không biết, không tham gia và đã thiết lập đầy đủ cơ chế quản lý, kiểm soát theo quy định nhưng cá nhân lợi dụng chức vụ để thực hiện hành vi phạm tội thì về nguyên tắc, trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra đối với người trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội theo nguyên tắc trách nhiệm cá nhân quy định tại Điều 2 Bộ luật Hình sự hiện hành.
Ngược lại, nếu cơ quan điều tra có căn cứ xác định người quản lý biết nhưng làm ngơ, chỉ đạo thực hiện, giúp sức hoặc cố ý che giấu hành vi vi phạm thì tùy tính chất, mức độ có thể bị xem xét trách nhiệm với vai trò đồng phạm theo Điều 17 Bộ luật Hình sự 2015 hiện hành hoặc bị xem xét trách nhiệm hình sự về các hành vi khác nếu đủ căn cứ.
Trường hợp giám đốc giám định một mình vi phạm, phải bồi thường ra sao?
Nếu kết quả điều tra xác định PNJ không liên quan đến sai phạm, việc cá nhân giám đốc kiểm định gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu đã được gây dựng nhiều năm thì cá nhân này sẽ phải chịu trách nhiệm với PNJ như thế nào? Có thể phải bồi thường những tổn thất nào?
Luật sư Đào Nguyễn Mai Dung cho rằng, trường hợp kết quả điều tra xác định hành vi phạm tội hoàn toàn do cá nhân ông Đặng Ngọc Thảo thực hiện, không có sự tham gia hoặc chủ trương từ phía doanh nghiệp thì PNJ cũng là bên bị thiệt hại. Khi đó, ông Thảo không chỉ đối diện với các chế tài hình sự nghiêm khắc (về các tội danh như buôn lậu, làm giả tài liệu của cơ quan tổ chức, hoặc lừa dối khách hàng tùy theo kết luận điều tra) mà còn phải chịu trách nhiệm bồi thường dân sự toàn bộ tổn thất đã gây ra cho doanh nghiệp.
Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, người có hành vi xâm phạm tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Về phạm vi bồi thường, Điều 589 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thiệt hại về tài sản bao gồm tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc hư hỏng; lợi ích gắn liền với việc khai thác, sử dụng tài sản bị mất hoặc bị giảm sút; chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại cùng các thiệt hại khác do luật quy định.
Trong trường hợp này, nếu chứng minh được quan hệ nhân quả giữa hành vi của cá nhân và thiệt hại thực tế của doanh nghiệp, PNJ có quyền yêu cầu bồi thường các khoản như chi phí thu hồi sản phẩm, kiểm định lại hàng hóa, xử lý khiếu nại của khách hàng, chi phí khắc phục hệ thống kiểm định, các khoản bồi thường mà doanh nghiệp phải chi trả cho khách hàng và những tổn thất tài sản khác phát sinh trực tiếp từ hành vi vi phạm.
Nếu chứng minh được thiệt hại thực tế liên quan đến uy tín, thương hiệu và có căn cứ pháp luật, doanh nghiệp có thể yêu cầu ông Đặng Ngọc Thảo bồi thường theo quy định; mức bồi thường sẽ phụ thuộc vào thiệt hại được chứng minh và phán quyết của cơ quan có thẩm quyền.
Trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, doanh nghiệp có thể khởi kiện để yêu cầu ông Đặng Ngọc Thảo bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
