Theo hãng định giá Argus, giá cước tăng mạnh trên nhiều tuyến quan trọng, từ Biển Đỏ, Biển Đen đến kênh đào Panama và sông Rhine ở châu Âu. Trên thị trường container, giá cước giao ngay trung bình từ Viễn Đông tới bờ Đông nước Mỹ tăng 234% so với cùng kỳ năm trước, lên 10.249 USD đối với mỗi container 40 feet (khoảng 12,2m).
Tàu thuyền di chuyển qua eo biển Bab el-Mandeb, tuyến hàng hải chiến lược nối Biển Đỏ với vịnh Aden. Ảnh: Reuters
Xung đột tại Trung Đông tiếp tục gây gián đoạn các tuyến vận tải năng lượng quan trọng. Hoạt động hàng hải qua Eo biển Hormuz, nơi trước đây có khoảng một phần năm lượng dầu và khí đốt của thế giới đi qua từ vùng Vịnh, gần như đình trệ, buộc các tàu phải thay đổi hành trình và tìm nguồn cung năng lượng thay thế.
Không chỉ hoạt động vận tải qua Hormuz, các tuyến hàng hải khác cũng chịu sức ép từ xung đột. Tại Biển Đỏ, nguy cơ các tàu chở dầu liên quan đến Ả Rập Saudi bị tấn công khi đi qua Eo biển Bab al-Mandab đã đẩy giá cước vận chuyển dầu từ vùng Vịnh tới châu Á lên 15,22 USD/thùng vào ngày 10-8, mức cao nhất kể từ khi Argus bắt đầu theo dõi vào năm 2005. Tại Biển Đen, giá cước tàu chở dầu tới Địa Trung Hải cũng lên mức cao nhất kể từ ít nhất năm 2005.
Trong khi đó, thời tiết cực đoan gây thêm sức ép tại những tuyến vận tải khác. Mực nước tại kênh đào Panama giảm do hiện tượng El Niño, trong lúc lưu lượng tàu gia tăng, đã đẩy chi phí để có được suất qua kênh lên mức kỷ lục. Đầu tháng 8, mức giá tại hai hệ thống âu tàu đạt lần lượt 1,1 triệu USD và 2,5 triệu USD.
Tại châu Âu, hạn hán kéo dài khiến mực nước sông Rhine, tuyến vận tải quan trọng đối với ngành công nghiệp nặng của Đức, xuống thấp. Giá cước vận chuyển bằng sà lan trên tuyến sông này đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2012.
Tuy nhiên, xung đột và thời tiết cực đoan không phải những yếu tố duy nhất đẩy chi phí vận tải lên cao. Tình trạng tắc nghẽn tại các cảng và nhu cầu vận chuyển mạnh cũng đang gây sức ép lên mạng lưới logistics toàn cầu. Giám đốc điều hành Maersk Vincent Clerc cho biết thời gian chờ cập cảng tại Thượng Hải đã lên tới 12 ngày, trong bối cảnh hạ tầng tại Trung Quốc, Bắc Âu, Nam Mỹ và Tây Phi chịu sức ép từ lượng hàng hóa gia tăng.
Theo ông Clerc, chính tình trạng tắc nghẽn và các điểm nghẽn trong mạng lưới vận tải, thay vì riêng xung đột Trung Đông, đang là động lực chính đẩy giá cước container lên cao. Nhu cầu vận tải container toàn cầu trong quý II cũng vượt dự báo, với xuất khẩu Trung Quốc là động lực tăng trưởng chính.
Mức độ gián đoạn hiện nay được giới chuyên gia đánh giá là đặc biệt nghiêm trọng. John Ollett, phụ trách định giá vận tải châu Âu tại Argus, nhận định đây là “đợt gián đoạn lớn nhất mà thị trường vận tải biển từng ghi nhận”, vượt cả những xáo trộn trong đại dịch Covid-19 và tác động từ các biện pháp trừng phạt Nga.
Sức ép từ chi phí vận tải đang làm dấy lên lo ngại về tác động lan rộng tới hoạt động sản xuất và giá hàng hóa. Peter Sand, chuyên gia phân tích trưởng tại Xeneta, cho rằng gián đoạn do xung đột Trung Đông đang trở thành vấn đề mang tính cơ cấu đối với chuỗi cung ứng toàn cầu và khó sớm chấm dứt.
“Sẽ phải có người gánh phần chi phí vận tải gia tăng”, ông Sand nhận định, đồng thời cho rằng người tiêu dùng có thể phải chịu một phần, đặc biệt đối với những mặt hàng có biên lợi nhuận thấp.
