Eo biển Hormuz ở đâu? Eo biển Hormuz quan trọng thế nào nếu bị Iran đóng cửa

Eo biển Hormuz ở đâu? Eo biển Hormuz quan trọng như thế nào

Eo biển Hormuz nằm giữa Oman và Iran, giữ vai trò là hành lang hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư ở phía bắc với vịnh Oman ở phía nam, trước khi thông ra Biển Ả Rập. Tại điểm hẹp nhất, chiều rộng của eo biển chỉ khoảng 33 km, trong khi mỗi luồng tàu lưu thông theo hai chiều chỉ vỏn vẹn 3 km, cho thấy mức độ chật hẹp và nhạy cảm của tuyến vận tải huyết mạch này.

Vị trí eo biển Hormuz. Ảnh: Map

Trước đó, cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) từng gọi đây là “điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới”, phản ánh tầm ảnh hưởng đặc biệt của tuyến hàng hải này đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo số liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), trong năm 2023, khoảng 20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm tinh chế mỗi ngày đã được vận chuyển qua eo biển Hormuz, tương đương gần 30% tổng lượng dầu thô giao dịch trên toàn cầu. Đáng chú ý, khoảng 70% khối lượng này được xuất sang châu Á, trong đó Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản là những thị trường nhập khẩu chủ lực.

Không chỉ đóng vai trò then chốt với dầu mỏ, eo biển Hormuz còn là mắt xích sống còn của thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Toàn bộ lượng LNG xuất khẩu từ Qatar – quốc gia xuất khẩu LNG lớn thứ hai thế giới – và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đều phải đi qua tuyến đường này. Trong 10 tháng đầu năm 2023, khoảng 90 tỷ m³ LNG đã trung chuyển qua Hormuz, chiếm 20% tổng thương mại LNG toàn cầu. Trong đó, châu Á tiếp nhận khoảng 80% sản lượng, còn châu Âu chiếm khoảng 20%.

Tầm quan trọng của eo biển Hormuz. Ảnh AI

Nếu Iran đóng cửa eo biển Hormuz, điều gì sẽ xảy ra?

Hồi 2025, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã từng cảnh báo, bất kỳ cuộc khủng hoảng kéo dài nào tại eo biển Hormuz sẽ không chỉ làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu của các nhà sản xuất chủ chốt ở vùng Vịnh như Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Iraq và Qatar, mà còn khiến phần lớn công suất dự phòng của thị trường dầu mỏ toàn cầu – vốn tập trung tại Vịnh Ba Tư – rơi vào tình trạng không thể tiếp cận.

Dù tồn tại một số tuyến đường ống thay thế, năng lực trung chuyển của các tuyến này vẫn ở mức hạn chế. IEA ước tính chỉ khoảng 4,2 triệu thùng/ngày có thể được chuyển hướng qua các tuyến đường bộ, bao gồm đường ống Đông – Tây của Saudi Arabia nối ra Biển Đỏ và đường ống dầu thô Abu Dhabi của UAE dẫn tới cảng Fujairah. Sản lượng này chưa bằng một phần tư khối lượng dầu thường xuyên đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày.

Đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), gần như không có phương án thay thế khả thi cho hoạt động xuất khẩu từ Qatar và UAE. Điều này đồng nghĩa, nếu xảy ra phong tỏa, nguồn cung LNG toàn cầu sẽ chịu áp lực nghiêm trọng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường vốn đã nhạy cảm và dễ biến động.

Trước đó, Tư lệnh Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Chuẩn đô đốc Alireza Tangsiri, ngày 16/2 tuyên bố Tehran sẵn sàng đóng cửa eo biển Hormuz nếu xét thấy cần thiết.

“Nếu có lý do để phong tỏa eo biển Hormuz, các lực lượng vũ trang của chúng tôi sẽ triển khai chiến dịch trong thời gian sớm nhất có thể”, ông Tangsiri nhấn mạnh.

Phát biểu trên được đưa ra trong bối cảnh IRGC khởi động một cuộc tập trận hải quân chiến lược tại khu vực eo biển Hormuz. Cuộc diễn tập quy mô lớn mang tên “Kiểm soát Thông minh Eo biển Hormuz” do lực lượng hải quân IRGC tiến hành dưới sự giám sát trực tiếp của lãnh đạo lực lượng này.

Theo hãng tin bán chính thức Tasnim, cuộc tập trận nhằm đánh giá mức độ sẵn sàng chiến đấu trước các “mối đe dọa an ninh và quân sự có thể xảy ra”. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Iran và Mỹ gia tăng, liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran.