Trong bối cảnh hầu hết các quốc gia trên thế giới áp dụng thuế thu nhập cá nhân như một công cụ tài khóa quan trọng để huy động nguồn lực cho ngân sách, Brunei nổi lên như một ngoại lệ hiếm có. Đây là quốc gia duy nhất ở khu vực Đông Nam Á không đánh thuế thu nhập cá nhân đối với mọi cá nhân, dù là công dân hay người lao động nước ngoài. Điều này khiến Brunei trở thành một điển hình thú vị trong mô hình tài chính – kinh tế, thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, nhà đầu tư và người lao động toàn cầu.
1. Sức mạnh từ nguồn tài nguyên – “bảo bối” của Brunei
Nền tảng cho mô hình miễn thuế cá nhân này chính là nguồn lợi khổng lồ từ xuất khẩu dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG).
Theo Wikipedia, dầu khí chiếm tỉ trọng rất lớn trong cơ cấu GDP và ngân sách quốc gia chiếm khoảng 90% doanh thu ngân sách quốc gia và hơn 50% GDP. Ngành năng lượng này cũng giúp Brunei duy trì mức sống cao và tài trợ cho hệ thống phúc lợi xã hội rộng lớn mà không cần thu thuế từ thu nhập cá nhân.
Và nhờ nguồn tài nguyên phong phú này cũng khiến Brunei là một trong những nước sản xuất dầu khí hàng đầu khu vực Đông Nam Á. Mặc dù dân số chỉ khoảng 462.000 người nghìn người, lợi thế về trữ lượng năng lượng đã giúp quốc gia này sở hữu GDP bình quân đầu người khoảng 34.000 - 35.000 USD thuộc nhóm cao nhất trong khu vực Đông Nam Á chỉ đứng sau Singapore (88.000 - 90.000 USD/năm).
2. Mô hình thuế “siêu tối giản”
Theo Worldwide Tax Summaries, điểm khác biệt rõ rệt nhất của hệ thống thuế Brunei chính là:
- Không có thuế thu nhập cá nhân - tất cả thu nhập từ lương, hoạt động kinh doanh hay các nguồn thu khác của cá nhân đều không bị đánh thuế.
- Không có thuế giá trị gia tăng (VAT) hay thuế tiêu dùng tổng quát.
- Tỉ lệ thuế thu nhập doanh nghiệp tương đối thấp, khoảng 18,5% đối với phần lớn các công ty hoạt động tại Brunei, là một trong những mức thấp nhất khu vực.
- Thuế dầu khí đặc biệt cao (55%) được áp dụng chỉ với các công ty khai thác và sản xuất dầu khí lớn.
Ngoài ra, Brunei không thu thuế tài sản tư nhân, thuế vốn hay thuế bán hàng phổ biến. Một số loại thuế khác như thuế đóng dấu, thuế sử dụng thương mại chỉ áp dụng trong phạm vi hẹp và không gây áp lực lớn lên dân cư hoặc doanh nghiệp nhỏ.
3. Lợi ích và thu hút người lao động, nhà đầu tư
Mô hình thuế “0% thuế thu nhập cá nhân” khiến Brunei trở thành một điểm đến hấp dẫn đối với người lao động nước ngoài và các chuyên gia cao cấp. Khi không phải trích thu nhập cho thuế, người lao động có thể giữ lại gần như toàn bộ thu nhập của mình, giúp nâng cao mức sống và khả năng tích lũy tài sản. Điều này không chỉ thu hút nhân lực chất lượng mà còn hỗ trợ cho ngành dịch vụ, tài chính và các lĩnh vực phi năng lượng khác đang muốn phát triển, theo Seasia.co.
ASEAN Briefing thông tin, đối với nhà đầu tư, môi trường thuế đơn giản, mức thuế doanh nghiệp cạnh tranh cùng các ưu đãi thuế dài hạn tạo ra lợi thế lớn so với nhiều nền kinh tế khác trong khu vực. Các chính sách ưu đãi này bao gồm miễn thuế trong những năm đầu thành lập doanh nghiệp, giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ và ưu đãi cho các ngành chiến lược như công nghệ, sản xuất và du lịch.
4. Phúc lợi xã hội “đẳng cấp” được duy trì bằng nguồn thu dầu khí
Mặc dù không thu thuế thu nhập cá nhân, Brunei vẫn đảm bảo một mức độ phúc lợi xã hội rất cao cho người dân:
- Giáo dục công miễn phí từ tiểu học đến trung học, với hỗ trợ toàn diện cho sách vở, đồng phục và thậm chí bữa ăn học đường.
- Học bổng đại học trong nước và hỗ trợ du học cho sinh viên xuất sắc.
- Hệ thống y tế công cộng chất lượng cao, trong đó người dân chỉ trả một mức phí rất thấp cho dịch vụ khám chữa bệnh (khoảng tương đương 20.000 đồng VN), và miễn phí hoàn toàn cho trẻ em dưới 12 tuổi.
- Phí dịch vụ thiết yếu như nhiên liệu, điện nước thường được trợ giá hoặc hỗ trợ bởi chính phủ, giúp giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt.
Nhờ nguồn thu từ dầu khí và đầu tư quốc tế (qua các quỹ tài sản quốc gia), Brunei có thể duy trì các quyền lợi này mà không phụ thuộc vào thuế cá nhân như nhiều nước khác.
Brunei đảm bảo một mức độ phúc lợi xã hội rất cao cho người dân
5. Thách thức và triển vọng tương lai
Tuy vậy, mô hình này không thiếu những rủi ro. Phụ thuộc quá mức vào tài nguyên dầu khí khiến Brunei dễ bị động trước biến động giá năng lượng toàn cầu. Khi giá dầu sụt giảm, nguồn thu ngân sách giảm mạnh và điều này gây áp lực lên các kế hoạch chi tiêu và phúc lợi xã hội.
Theo tờ Borneo Bulletin, chính phủ Brunei đã đưa ra chiến lược “Wawasan Brunei 2035” nhằm đa dạng hóa nền kinh tế, giảm phụ thuộc vào dầu khí, và mở rộng các ngành như dịch vụ tài chính, sản phẩm halal, du lịch và công nghệ. Tuy nhiên, việc chuyển đổi không phải là điều dễ dàng và đòi hỏi thời gian, nguồn lực và hạ tầng nhân sự chất lượng cao.
Ngoài ra, nhiều chuyên gia cho rằng Brunei có thể xem xét việc giới thiệu các loại thuế mới như thuế tiêu dùng hoặc thuế môi trường, thay vì áp thuế thu nhập trực tiếp, nhằm tạo nguồn thu ổn định mà vẫn duy trì môi trường kinh doanh hấp dẫn.
6. Kết luận
Mô hình thuế của Brunei - đặc biệt là việc miễn thuế thu nhập cá nhân là một trong những trường hợp độc đáo nhất thế giới và là điểm thu hút lớn đối với người lao động và nhà đầu tư quốc tế. Dựa trên nguồn thu dầu khí dồi dào, quốc gia này đã xây dựng một hệ thống phúc lợi xã hội rộng mở mà không cần gánh nặng thuế thu nhập, đồng thời vẫn duy trì mức tăng trưởng kinh tế ổn định trong nhiều thập kỷ.
Tuy nhiên, tính bền vững của mô hình này trong dài hạn vẫn phụ thuộc vào khả năng đa dạng hóa nền kinh tế và tạo ra nguồn thu ngoài năng lượng. Trong khi Brunei tiếp tục theo đuổi các chiến lược phát triển mới, câu chuyện về một quốc gia “0% thuế thu nhập cá nhân” sẽ vẫn là chủ đề thú vị không chỉ trong khu vực Đông Nam Á mà còn trên toàn cầu.
