Tuyên bố dừng sản xuất hai dòng xe cao cấp nhất để nhường chỗ cho robot Optimus và rót tiền vào xAI cho thấy Tesla không còn muốn được gọi là một nhà sản xuất ô tô thuần túy. Elon Musk đang thực hiện một cuộc chuyển dịch đầy rủi ro trong bối cảnh doanh thu lần đầu tiên sụt giảm trong lịch sử.
Lời chia tay "danh dự"
Trong cuộc họp báo cáo kết quả kinh doanh quý IV vừa qua, CEO Elon Musk đã đưa ra một thông báo gây chấn động: Tesla sẽ dừng sản xuất Model S và Model X vào quý tới.
“Điều này hơi buồn, nhưng đây là một phần trong nỗ lực chuyển dịch tổng thể của chúng tôi sang một tương lai tự động hóa”, Elon Musk cho biết.
Từng là những mẫu xe định hình phân khúc xe điện hạng sang, Model S (ra mắt năm 2012) và Model X (2015) giờ đây được Musk gọi là những chương cũ cần khép lại với một "lời chia tay danh dự".
“Đã đến lúc phải đưa chương trình Model S và X đi đến hồi kết bằng một lời chia tay danh dự (honorable discharge)”, Musk phát biểu đầy dứt khoát trong cuộc họp trực tuyến với các cổ đông. Ông cũng không quên đưa ra một lời gợi ý mang tính thúc đẩy doanh số cuối cùng: “Nếu bạn đang có ý định sở hữu một chiếc Model S hay X, thì bây giờ chính là lúc để đặt hàng”.
Quyết định này đồng nghĩa với việc nhà máy tại Fremont, California sẽ được cải tạo hoàn toàn để phục vụ mục tiêu mới: sản xuất robot nhân hình Optimus với công suất kỳ vọng lên tới 1 triệu đơn vị mỗi năm.
Sự rút lui của Model S và X thực tế đã được dự báo từ trước qua các con số kinh doanh. Dù có giá khởi điểm từ 95.000 USD đến 100.000 USD, hai dòng xe này chỉ còn chiếm khoảng 3% tổng lượng xe xuất xưởng của Tesla trong năm qua.
Sự áp đảo của Model 3 và Model Y (chiếm 97% trong số 1,59 triệu xe giao hàng) cùng áp lực cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ Trung Quốc và phương Tây đã khiến những mẫu xe cũ kỹ này không còn là ưu tiên hàng đầu.
Quyết định chuyển hướng của Musk diễn ra ngay khi Tesla công bố một kết quả tài chính kém khả quan. Doanh thu năm 2025 của công ty đạt 94,8 tỷ USD, giảm 3% so với năm trước đó. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Tesla ghi nhận sự sụt giảm doanh thu hàng năm.
Thu nhập ròng (net income) thậm chí còn chứng kiến mức rơi tự do 61%, xuống còn 840 triệu USD sau khi tính toán các chi phí bồi thường bằng cổ phiếu và lỗ từ tài sản kỹ thuật số.
Để cứu vãn tình hình và tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, Tesla đã chọn cách gắn chặt số phận của mình với trí tuệ nhân tạo.
Bất chấp sự phản đối âm thầm từ một bộ phận cổ đông, Tesla xác nhận sẽ đầu tư 2 tỷ USD vào xAI, công ty khởi nghiệp AI của chính Elon Musk. Giám đốc tài chính Vaibhav Taneja khẳng định công ty sẽ chi hơn 20 tỷ USD trong năm nay để xây dựng năng lực sản xuất và cơ sở hạ tầng AI. Tesla hiện nay không còn tự gọi mình là nhà sản xuất xe điện, mà là "một công ty AI vật lý".
Canh bạc Optimus và giấc mơ tự hành
Tham vọng của Musk giờ đây đặt trọn vào Optimus, mẫu robot nhân hình thế hệ thứ ba dự kiến ra mắt trong quý này. Musk tin rằng Optimus sẽ thay thế con người từ việc làm trong nhà máy đến chăm sóc trẻ em, mở ra một chuỗi cung ứng hoàn toàn mới mà theo ông là "không có điểm chung nào với chuỗi cung ứng hiện có".
Bên cạnh đó, Tesla cũng đặt mục tiêu phủ sóng Cybercab tại thêm 7 thành phố ở Mỹ vào mùa hè tới, đồng thời kỳ vọng sớm nhận được phê duyệt cho phần mềm tự lái hoàn toàn (FSD) tại thị trường châu Âu và Trung Quốc.
Tuy nhiên, con đường này không trải đầy hoa hồng. Tại châu Âu, doanh số của Tesla đã giảm tới 21% do áp lực từ các đối thủ như BYD và sự thay đổi trong chính sách ưu đãi xe điện dưới thời Tổng thống Donald Trump tại Mỹ.
Hơn nữa, dù lượng người đăng ký FSD tăng 38% lên mức 1,1 triệu tài khoản, các cơ quan quản lý an toàn giao thông Mỹ vẫn đang giám sát chặt chẽ những tuyên bố của Musk về khả năng thực tế của phần mềm này.
Ở khía cạnh ngược lại, dù cho những kết quả tài chính yếu kém, vị thế của Elon Musk tại Tesla vẫn vững chắc hơn bao giờ hết. Sau khi thắng kiện trong vụ tranh chấp gói thù lao 56 tỷ USD tại tòa án Delaware và được cổ đông ủng hộ gói thưởng cổ phiếu mới có giá trị tiềm năng lên tới 1.000 tỷ USD, Musk đang nắm toàn quyền quyết định tương lai của công ty.
Việc chuyển dịch từ một công ty sản xuất phần cứng sang một đế chế AI và robot có thể là bước đi thiên tài giúp Tesla thoát khỏi "vũng lầy" tăng trưởng chậm của ngành xe điện, nhưng cũng có thể là một canh bạc đốt tiền khổng lồ.
*Nguồn: FT, Fortune, CNN
