Trong những cơn sốt giá vàng gần đây, việc sở hữu một món đồ trang sức hay vật phẩm bằng vàng trở thành mong muốn của nhiều người. Tuy nhiên, thay vì dùng những cách dân gian thiếu chính xác như cắn hay đốt lửa - những hành động vốn có thể làm hỏng bề mặt kim loại, chúng ta hoàn toàn có thể dựa trên các nguyên lý Hóa học và Vật lý để nhận diện giá trị thực của loại kim loại quý này.
Bạn có thể phân biệt vàng thật giả dựa vào kiến thức lớp 9 (Ảnh: Baidu)
Cách đầu tiên và cũng là đơn giản nhất chính là dựa vào tính chất "lười" phản ứng của vàng. Trong dãy hoạt động hóa học của kim loại, vàng (Au) đứng ở vị trí cuối cùng, nghĩa là nó cực kỳ kém hoạt động. Vàng không bị oxy hóa trong không khí ở bất kỳ nhiệt độ nào và không tan trong các axit thông thường.
Để thử nghiệm, bạn có thể dùng dung dịch axit nitric (HNO3). Nếu là vàng thật, bề mặt sẽ không có bất kỳ phản ứng nào xảy ra. Ngược lại, nếu là vàng giả (thường là hợp kim của đồng, kẽm), axit sẽ phản ứng tạo ra dung dịch có màu xanh đặc trưng và giải phóng khí NO2 màu nâu đỏ. Đây chính là ứng dụng thực tế nhất của bài học về tính chất hóa học của kim loại mà chúng ta vẫn thường kiểm tra trên giấy.
Phương pháp thứ hai đòi hỏi một chút sự tỉ mỉ về toán học và vật lý, đó là xác định khối lượng riêng (D). Vàng là một trong những kim loại nặng nhất với khối lượng riêng xấp xỉ 19,3g/cm³. Bằng cách sử dụng một chiếc cân tiểu ly và một cốc nước để đo thể tích vật thể theo nguyên lý Archimedes, bạn có thể tính toán xem con số thu được có tiệm cận với mức 19,3 hay không. Các loại vàng giả làm từ đồng (D khoảng 8,9g/cm³) hay chì (D khoảng 11,3g/cm³) sẽ có sai số rất lớn, giúp bạn nhận diện ngay lập tức món đồ "dỏm".
Cuối cùng, một kiến thức thú vị về "nước cường toan" (Aqua Regia) sẽ giúp bạn hiểu tại sao vàng lại quý giá đến vậy. Nước cường toan là hỗn hợp của axit nitric (HNO3) và axit clohydric (HCl) đậm đặc theo tỷ lệ mol 1:3. Đây là một trong số rất ít chất lỏng có khả năng hòa tan được vàng tạo thành axit clorua vàng (HAuCl4). Trong công nghiệp, người ta dùng phản ứng này để tinh chế vàng đạt độ tinh khiết tuyệt đối.
Nước cường toan mới pha chế (Ảnh: Wikipedia)
Tuy nhiên, cần phải khẳng định rằng, dù những phương pháp trên nghe có vẻ "ngầu" và đậm chất khoa học chuyên sâu, nhưng lý thuyết là một chuyện, thực hành lại là chuyện khác. Những dung dịch như axit nitric hay nước cường toan đều là những hóa chất cực kỳ nguy hiểm, có tính ăn mòn cao và có thể gây bỏng nặng nếu không có kỹ năng xử lý chuyên nghiệp và trang thiết bị bảo hộ đầy đủ. Việc tự ý thí nghiệm tại nhà không chỉ đe dọa đến sức khỏe cá nhân mà còn có nguy cơ làm hư hại vĩnh viễn tài sản quý giá.
Nói tóm lại, kiến thức khoa học giúp chúng ta có cái nhìn sắc bén và hiểu sâu về bản chất của thế giới vật chất, nhưng để đảm bảo quyền lợi tài chính, cách tốt nhất vẫn là nhờ sự trợ giúp của các chuyên gia và các trung tâm kiểm định uy tín. Hãy để các phản ứng hóa học nằm lại trong phòng thí nghiệm hoặc trên trang giấy thi, còn với những thỏi vàng thật sự, hãy ưu tiên sự an toàn và những chứng nhận chuyên môn chính thống!
