Bộ Công an đang chủ trì xây dựng Hồ sơ dự án Luật Định danh và xác thực điện tử, được lấy ý kiến công khai đến 2/8.
Trong các nội dung được đề xuất có chính sách mở rộng phạm vi định danh, không còn giới hạn ở chủ thể con người mà tiến tới xác lập danh tính cho mọi thực thể tồn tại trong không gian thực và không gian số, được chia 5 nhóm.
- Nhóm thứ nhất vẫn là định danh với cơ quan, tổ chức và cá nhân.
- Nhóm thứ hai mở rộng sang các đối tượng vật chất bao gồm: sản phẩm, hàng hóa, thiết bị và các loại tài sản, vật chất khác.
- Nhóm thứ ba tập trung vào các thực thể phi vật chất như: Cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, video; Ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; Quyền tài sản và quyền sở hữu trí tuệ; Tài sản số; Di sản văn hóa phi vật thể...
- Nhóm thứ tư là việc định danh các sự kiện, giao dịch, hành vi.
- Nhóm thứ năm quy định về định danh đối với địa điểm và không gian.
Cơ quan soạn thảo đánh giá, việc dừng lại ở định danh con người là chưa đủ để vận hành một xã hội số toàn diện, khi mà các chủ thể tham gia giao dịch và chịu sự quản lý của Nhà nước ngày càng đa dạng.
Thực trạng tội phạm công nghệ cao, gian lận thương mại và tình trạng hàng giả, hàng nhái trên không gian mạng đang diễn biến phức tạp, thiệt hại lớn.
Do đó, khi danh tính của vạn vật được xác lập, Nhà nước có thể quản lý di biến động của hàng hóa, truy xuất nguồn gốc hóa chất hay xác định chính xác vị trí bất động sản, từ đó cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính bằng văn bản giấy.
Điều này sẽ giúp tiết kiệm ngân sách nhà nước, ngăn chặn tình trạng nhũng nhiễu của cán bộ khi yêu cầu xuất trình giấy tờ đã được số hóa.
Doanh nghiệp có quyền tự định danh
Dự thảo đề xuất 2 mô hình cấp mã định danh gồm mã định danh quốc gia và mã định danh tự chủ.
Cơ quan nhà nước sẽ chủ trì thực hiện định danh đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân; địa điểm, không gian, đối tượng thuộc phạm vi quản lý chuyên ngành; sản phẩm hàng hóa có mức độ rủi ro cao; dữ liệu cốt lõi hoặc liên quan đến bí mật nhà nước, an ninh quốc phòng.
Trong khi đó, các tổ chức và doanh nghiệp đủ điều kiện sẽ được tham gia cung cấp dịch vụ định danh đối với các đối tượng khác theo mô hình xã hội hóa hoặc hợp tác công - tư. Tức là nhà nước đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp quản trị, khai thác; hoặc doanh nghiệp tự chủ đầu tư và khai thác.
Dự thảo cũng chú trọng tích hợp danh tính của vạn vật vào một hệ sinh thái thống nhất thông qua VNeID. Đây sẽ không chỉ là nơi lưu giữ thông tin cá nhân mà còn là cổng giao tiếp chính thức để người dân quản lý các đối tượng thuộc sở hữu của mình, thực hiện các dịch vụ số như thanh toán an sinh xã hội, ký số công cộng hay nhận thông báo từ chính quyền.
Dự thảo cũng thiết lập cơ chế truy vết danh tính điện tử theo trình tự thời gian. Khả năng truy vết này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc phòng chống lừa đảo trực tuyến, khi mọi giao dịch tài chính, hoạt động trên mạng xã hội hay tương tác giữa các tài khoản số đều được lưu vết và xác thực.
Kết quả của việc truy vết và xác thực điện tử được quy định là nguồn chứng cứ hợp pháp trong các hoạt động tố tụng, giúp các cơ quan chức năng phát hiện và xử lý tội phạm nhanh chóng, hiệu quả.
"Định danh vạn vật" - xu hướng tất yếu của quốc tế
Xu hướng mở rộng phạm vi định danh đối với mọi thực thể đã trở thành một tiêu chuẩn tại nhiều quốc gia phát triển.
Liên minh Châu Âu đã tiên phong triển khai "Hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số" để truy xuất dữ liệu vòng đời sản phẩm, một yêu cầu sẽ trở thành bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu từ năm 2027.
Tại Estonia hay Hàn Quốc bắt buộc định danh cả dòng tài sản và tiền điện tử để kiểm soát rủi ro tài chính. Singapore cũng đã phát triển các nền tảng định danh chứng từ thương mại và tài sản số để kết nối toàn cầu.
