Từ quy định mới về thời hạn cư trú đến những điều chỉnh trong chính sách visa lao động, nhiều gia đình có con em du học tại Mỹ buộc phải tính toán lại kế hoạch dài hạn thay vì chỉ nhắm đến tấm bằng tốt nghiệp.
Việt Nam vẫn trong top 6 quốc gia có đông du học sinh tại Mỹ nhất
Theo báo cáo Open Doors của Viện Giáo dục Quốc tế Mỹ (IIE, được Bộ Ngoại giao Mỹ tài trợ), năm học 2023-2024 ghi nhận 22.066 du học sinh Việt Nam theo học tại Mỹ, tăng nhẹ 0,8% so với năm trước. Việt Nam xếp thứ 6 trong danh sách các quốc gia có đông du học sinh nhất tại Mỹ, sau Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Canada và Đài Loan - dù đây là năm đầu tiên Việt Nam rơi khỏi top 5 sau 5 năm liên tiếp góp mặt trong nhóm dẫn đầu.
Đằng sau con số ổn định đó là một thực tế ít được nhắc tới: ngày càng nhiều gia đình không chỉ đầu tư cho việc học, mà còn phải chuẩn bị sẵn phương án cho giai đoạn hậu tốt nghiệp - khi tấm bằng Mỹ không còn tự động đi kèm với con đường ở lại làm việc dễ dàng như trước.
Quy định mới: Thời hạn cư trú không còn "linh hoạt" như trước
Thay đổi đáng chú ý nhất vừa được Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) công bố là việc chấm dứt cơ chế "Duration of Status" (D/S) - vốn cho phép sinh viên diện F-1 được ở lại Mỹ hợp pháp trong suốt thời gian theo học mà không cần một ngày hết hạn cụ thể, miễn là vẫn tuân thủ đúng chương trình học. Quy định mới, có hiệu lực từ ngày 15/9/2026 và áp dụng cho cả những sinh viên đã nhập cảnh trước đó, thay thế cơ chế này bằng một mốc thời gian cư trú cố định (fixed admission period) có ngày hết hạn rõ ràng.
Cụ thể, sinh viên bậc đại học và sau đại học sẽ được cấp thời hạn theo đúng ngày kết thúc chương trình ghi trên mẫu I-20, cộng thêm tối đa 4 năm và 30 ngày; các chương trình tiếng Anh được giới hạn tối đa 24 tháng cộng 30 ngày; còn học sinh bậc trung học công lập chỉ được cấp tối đa 12 tháng. Nếu chương trình học kéo dài hơn thời hạn ban đầu, sinh viên buộc phải nộp hồ sơ xin gia hạn (extension of stay) với Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) đúng thời hạn, thay vì được tự động tiếp tục cư trú như cơ chế cũ.
Với một quy định có tính kỹ thuật cao như vậy, rủi ro lớn nhất không nằm ở việc sinh viên cố tình vi phạm, mà ở việc bỏ lỡ mốc gia hạn do thiếu thông tin - điều có thể dẫn đến tình trạng "cư trú bất hợp pháp" (unlawful presence) tích lũy, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng xin visa, chuyển đổi diện cư trú hoặc quay lại Mỹ sau này.
Con đường sang H-1B ngày càng hẹp
Đối với nhóm du học sinh mong muốn ở lại làm việc sau khi tốt nghiệp, visa lao động H-1B từ lâu đã là lựa chọn phổ biến nhất - nhưng cánh cửa này cũng đang thu hẹp dần. Cơ chế quay số (lottery) H-1B của năm tài khóa 2026 chuyển sang mô hình ưu tiên theo mức lương (wage-weighted selection), theo đó hồ sơ có mức lương đề xuất càng cao càng có xác suất trúng tuyển cao hơn - một thay đổi bất lợi rõ rệt cho các vị trí mới ra trường, vốn thường có mức lương khởi điểm thấp hơn mặt bằng chung.
Bên cạnh đó, khoản phí 100.000 USD gắn với một số hồ sơ H-1B tiếp tục là chủ đề gây tranh cãi pháp lý tại Mỹ trong năm 2026, dù theo các phân tích hiện tại, khoản phí này chủ yếu nhắm đến lao động tuyển dụng từ nước ngoài cần xử lý visa tại lãnh sự quán, còn du học sinh đang ở Mỹ chuyển từ diện OPT (Optional Practical Training) sang H-1B thông qua thủ tục chuyển đổi diện trong nước thường không thuộc diện áp dụng trực tiếp. Dù vậy, giới luật sư di trú đều lưu ý tình trạng pháp lý của khoản phí này có thể thay đổi bất cứ lúc nào theo phán quyết tòa án, khiến kế hoạch nghề nghiệp của sinh viên quốc tế càng thêm bất định.
Khi con đường "ở lại bằng công việc" không còn là lựa chọn duy nhất
Trước những thay đổi dồn dập nói trên, một số gia đình có con du học tại Mỹ - đặc biệt là những gia đình đã có nền tảng tài chính và mong muốn con cái có lộ trình cư trú ổn định lâu dài, không phụ thuộc vào kết quả quay số H-1B hằng năm - bắt đầu tìm hiểu các con đường định cư song song, tồn tại độc lập với visa lao động. Trong đó, chương trình đầu tư định cư diện EB-5 được nhiều gia đình quan tâm nhờ cơ chế "nộp hồ sơ đồng thời" (concurrent filing): nhà đầu tư và các thành viên gia đình đủ điều kiện có thể nộp đơn xin thẻ xanh (mẫu I-485) cùng lúc với hồ sơ đầu tư (mẫu I-526E) ngay khi đang ở Mỹ, đồng thời được cấp giấy phép làm việc tạm thời trong thời gian chờ xét duyệt - giúp con du học sinh có thể chuyển tiếp từ diện sinh viên sang diện thường trú nhân mà không phải phụ thuộc vào một nhà tuyển dụng bảo lãnh hay một cuộc quay số may rủi.
Đây không phải là con đường thay thế hoàn toàn cho H-1B, mà là một lựa chọn song song để các gia đình chủ động hơn trong việc hoạch định tương lai của con em - đặc biệt trong bối cảnh quy định nhập cư Mỹ liên tục thay đổi và khó dự đoán như hiện nay.
Lời khuyên cho gia đình có con du học tại Mỹ
Với hàng loạt thay đổi có hiệu lực chỉ trong vài tháng tới, các chuyên gia di trú khuyến nghị gia đình có con đang hoặc sắp du học Mỹ nên: cập nhật thường xuyên tình trạng I-20 và thời hạn cư trú mới của con; không chủ quan với cơ chế D/S cũ; tìm hiểu sớm các lộ trình bổ sung ngoài H-1B nếu mục tiêu là cư trú lâu dài; và tham vấn đơn vị tư vấn di trú uy tín trước khi đưa ra quyết định tài chính lớn.
Đây cũng là những nội dung được nhiều diễn đàn dành cho gia đình có con du học và nhà đầu tư quan tâm gần đây. Diễn đàn Global Citizen Forum 2026 do Citizen Pathway tổ chức, dự kiến diễn ra tại Hà Nội vào ngày 26/9, là một trong những sự kiện có phần nội dung trao đổi trực tiếp về các lộ trình thẻ xanh cho gia đình có con du học Mỹ - phụ huynh quan tâm chủ đề này có thể tìm hiểu thêm.
