Giá cao hơn, dự án có dễ “chạy” hơn?
Bộ Công Thương vừa phê duyệt khung giá phát điện năm 2026 đối với nhà máy tua-bin khí chu trình hỗn hợp sử dụng khí thiên nhiên, với mức tối đa hơn 3.410 đồng/kWh, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng. Giá khí cơ sở được tính 11,98 USD/triệu BTU, cước vận chuyển 1,87 USD/triệu BTU (đơn vị nhiệt Anh). Đây là mức trần để EVN và đơn vị phát điện đàm phán hợp đồng mua bán điện (PPA), không phải giá EVN mặc nhiên phải mua.
Mức trần này tăng khoảng 11,1% so với năm ngoái và cao hơn đáng kể một số nguồn khác. Chẳng hạn, khung giá thủy điện năm 2026 tối đa 1.110 đồng/kWh, còn nhiệt điện than thuộc nhóm doanh nghiệp Nhà nước đầu tư bằng vốn chủ sở hữu là gần 2.220 đồng/kWh. Như vậy, giá trần điện khí hiện cao gấp hơn 3 lần thủy điện và cao hơn khoảng 54% so với nhiệt điện than.
Trao đổi với PV Tiền Phong, lãnh đạo một doanh nghiệp đầu tư điện khí cho rằng mức giá trần mới là tín hiệu tích cực đối với các dự án đang đàm phán PPA. Bởi một dự án điện khí thường cần vốn hàng tỷ USD và phần lớn phải huy động từ các tổ chức tín dụng. Vì vậy, điều ngân hàng quan tâm không chỉ là dự án có trong quy hoạch hay không, mà quan trọng hơn là giá bán điện và dòng tiền có đủ để trả nợ.
“Nếu PPA không phản ánh được chi phí đầu tư, nhiên liệu và các rủi ro hợp lý thì rất khó vay vốn. Mức trần cao hơn sẽ tạo thêm dư địa đàm phán, từ đó cải thiện khả năng thu xếp tài chính cho dự án”, vị này cho biết.
Nhà máy tua-bin khí chu trình hỗn hợp sử dụng khí thiên nhiên, với mức tối đa hơn 3.410 đồng/kWh, chưa bao gồm VAT.
Ông Nguyễn Huy Hoạch - chuyên gia về năng lượng - cho rằng mức giá phù hợp trước hết có tác dụng khuyến khích đầu tư. Điện khí cần lượng vốn rất lớn, với sự tham gia của cả khu vực tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài, nhà đầu tư phải nhìn thấy khả năng thu hồi vốn.
Điện khí huy động tăng, giá điện chịu sức ép
Giá bán lẻ điện bình quân hiện hành chỉ hơn 2.204 đồng/kWh. Do đó, việc phải huy động ngày càng nhiều nguồn điện có chi phí cao đang tạo sức ép lên chi phí mua điện, từ đó gây áp lực lớn đến giá điện bán lẻ.
Thực tế, vai trò của điện khí đã tăng rõ trong năm nay. Sáu tháng đầu năm, tua-bin khí phát 13,71 tỷ kWh, chiếm 8% tổng sản lượng điện toàn hệ thống, tăng hơn 33% so với cùng kỳ.
Đặc biệt, trong đợt nắng nóng cuối tháng 6, khi nhu cầu điện tăng mạnh, các nguồn nhiệt điện than và khí phải được huy động cao. Riêng ngày 24/6, tua-bin khí phát 119,1 triệu kWh, gần 10% sản lượng toàn hệ thống; vào cao điểm tối, công suất huy động lên tới 7.652 MW, tương đương gần 14% công suất hệ thống.
TS. Nguyễn Huy Hoạch cho rằng, điện khí có vai trò quan trọng trong cơ cấu nguồn, nhưng mức giá cao cũng đặt ra bài toán đối với giá điện. Đặc biệt với LNG nhập khẩu, chi phí phát điện còn chịu tác động của giá nhiên liệu thế giới, trong khi các dự án cần sản lượng hợp đồng dài hạn để bảo đảm dòng tiền.
Điện khí được huy động cao trong đợt nắng nóng vừa qua. Ảnh minh họa.
Sức ép này càng đáng chú ý khi quy mô điện khí được quy hoạch tăng mạnh. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030, Việt Nam dự kiến có 10.861-14.930 MW điện khí trong nước và 22.524 MW điện LNG. Tổng cộng, hai nhóm nguồn này đạt khoảng 33.400-37.500 MW, tương đương khoảng 15-19% tổng công suất nguồn phục vụ nhu cầu trong nước.
“Đầu vào cao thì đầu ra bắt buộc giá đầu ra phải có những điều chỉnh nhất định”, ông Hoạch nói, đồng thời cho rằng khi xác định khung giá, cơ quan quản lý phải cân đối hai mục tiêu, một mặt tạo điều kiện để nhà đầu tư nhìn thấy khả năng thu hồi vốn, thúc đẩy dự án về đích; mặt khác mức giá phải nằm trong khả năng hệ thống điện có thể tiếp nhận, hạn chế tác động tới giá điện và nền kinh tế.
Chuyên gia Nguyễn Huy Hoạch cho rằng, để vừa tháo gỡ vướng mắc cho dự án, vừa bảo đảm cạnh tranh giữa các nguồn điện đòi hỏi phải có cơ chế giá điện phù hợp, đồng thời tính toán tỷ lệ huy động và sản lượng cam kết ở mức hợp lý để vừa bảo đảm dự án khả thi, vừa tránh đẩy chi phí hệ thống tăng quá cao.
Tuy nhiên, về lâu dài khi thị trường điện hoàn chỉnh hơn, việc huy động nguồn phải tuân theo quan hệ cung - cầu. Nếu một nguồn chào giá cao trong khi hệ thống có nguồn khác rẻ hơn và vẫn đáp ứng được nhu cầu, nguồn giá cao sẽ không được huy động.
