ĐĂNG KÝ KHAI SINH, KHAI TỬ "TỰ ĐỘNG"
Theo quy định hiện hành tại luật Hộ tịch năm 2014, cha hoặc mẹ có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho con trong vòng 60 ngày kể từ ngày sinh con; vợ, chồng, con, cha, mẹ hoặc người thân thích có trách nhiệm đi đăng ký khai tử trong vòng 15 ngày kể từ ngày có người chết.
Với đề xuất của Bộ Tư pháp, người dân có thể lựa chọn nơi đăng ký thủ tục hộ tịch thuận tiện nhất với mình
ẢNH: Nhật Thịnh
Bộ Tư pháp sau khi tổng kết thực tiễn nhận thấy rằng phần lớn các trường hợp sinh, tử đều diễn ra tại cơ sở y tế. Trong khi đó, việc đăng ký hộ tịch hiện nay chủ yếu dựa vào nghĩa vụ của người dân. Điều này dẫn đến tình trạng chậm đăng ký, không đăng ký hoặc phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết.
Để thuận lợi hơn cho người dân, cơ quan soạn thảo đề xuất "chia sẻ" một phần trách nhiệm cho UBND cấp xã. Nếu trẻ em sinh ra tại cơ sở y tế, gia đình đã cung cấp đủ nội dung đăng ký khai sinh và dữ liệu được kết nối, chia sẻ tự động tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử thì UBND cấp xã chủ động thực hiện đăng ký khai sinh. Tương tự, nếu cá nhân qua đời tại cơ sở y tế và có đủ các điều kiện nêu trên, UBND cấp xã chủ động thực hiện đăng ký khai tử.
Bộ Tư pháp cho rằng sự thay đổi trên nhằm thể chế hóa chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý hộ tịch, lấy người dân làm trung tâm phục vụ; đồng thời giúp bảo đảm đăng ký kịp thời, đầy đủ các sự kiện hộ tịch, giảm gánh nặng thủ tục cho người dân.
Với các trường hợp không thực hiện đăng ký khai sinh, khai tử chủ động, người có trách nhiệm đăng ký khai sinh, khai tử vẫn phải thực hiện trong thời hạn và quy trình luật định.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Ủy viên Ủy ban T.Ư Mặt trận Tổ quốc VN, hoan nghênh đề xuất của Bộ Tư pháp, cho rằng đây chính là "thành quả" sau nhiều năm nỗ lực xây dựng, hoàn thiện các cơ sở dữ liệu (CSDL) của công dân, nhất là CSDL hộ tịch.
"Thông tin đã khai đủ, cơ sở, các ngành đã liên thông, không lý gì vẫn duy trì cách làm truyền thống", luật sư Hậu nói. Ông kỳ vọng việc đăng ký khai sinh, khai tử chủ động sẽ giúp người dân không còn phải canh cánh nỗi lo trễ hạn, bởi lẽ "trong lúc tang gia bối rối" thì việc quên, chưa kịp đi đăng ký khai tử hoàn toàn có thể xảy ra; hoặc vợ chồng bận bịu chăm sóc con nhỏ nên đôi lúc lơ đãng chuyện đăng ký khai sinh đúng quy định cho con.
ĐĂNG KÝ KẾT HÔN Ở NƠI THUẬN TIỆN NHẤT
Vẫn theo luật hiện hành, UBND cấp xã nơi cư trú của một trong hai bên nam, nữ là cơ quan có thẩm quyền thực hiện đăng ký kết hôn. Bộ Tư pháp nhận định, việc gắn chặt thẩm quyền với nơi cư trú đang dần bộc lộ hạn chế, nhất là trong bối cảnh dân cư di biến động lớn, nhu cầu giải quyết thủ tục hành chính linh hoạt ngày càng tăng.
Do đó, cơ quan soạn thảo đề xuất sửa đổi theo hướng thẩm quyền thực hiện đăng ký kết hôn là UBND cấp xã không phân biệt nơi cư trú của công dân. Tinh thần này được áp dụng với cả thủ tục đăng ký khai sinh và khai tử.
Cách đây 2 năm, anh Tú (28 tuổi, quê Đắk Lắk) từng vội vàng bắt chuyến xe trong đêm từ nơi làm việc tại TP.HCM về nơi thường trú, với quãng đường hơn 300 km, để làm thủ tục đăng ký kết hôn, rồi hôm sau lại tức tốc quay ngược trở lại công ty. Nhớ lại thời điểm ấy, anh Tú nói đề xuất tại dự thảo sẽ giúp những người như anh rất nhiều, vì không phải "ngược xuôi" làm thủ tục nữa.
Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Trưởng văn phòng luật sư Kết nối, Đoàn luật sư TP.Hà Nội, cũng cho rằng với sự phát triển KT-XH như hiện nay, nhu cầu thay đổi nơi làm việc, sinh sống của người dân ngày càng mạnh mẽ và thường xuyên. Việc gắn thẩm quyền đăng ký hộ tịch với nơi cư trú vốn chỉ phù hợp khi phương thức quản lý dân cư còn thủ công, dựa trên sổ hộ khẩu giấy trước đây, nay đã lạc hậu khi các CSDL ngày càng hoàn thiện.
Với sự điều chỉnh như dự thảo, người dân có thể lựa chọn nơi đăng ký thủ tục hộ tịch thuận tiện nhất với mình, không còn "bó cứng" ở một địa giới hành chính nhất định, qua đó giảm đáng kể chi phí tuân thủ (thời gian, công sức, tiền bạc…). Về phía cơ quan nhà nước, đây là bước "chuyển mình" trong tư duy quản lý hộ tịch, từ "quản lý theo địa bàn" sang "quản lý theo dữ liệu", đồng thời giảm áp lực cho chính cơ quan đăng ký theo địa bàn cư trú.
SỐNG CÒN NẰM Ở CƠ SỞ DỮ LIỆU
Lợi ích từ các chính sách được Bộ Tư pháp đưa ra tại dự thảo là điều không cần bàn cãi. Song để các đề xuất khả thi và hiệu quả, theo nhiều chuyên gia và đại biểu, mấu chốt nằm ở CSDL về hộ tịch phải đảm bảo "đúng, đủ, sạch, sống".
Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) nói dự thảo nêu rõ việc đăng ký khai sinh, khai tử chủ động chỉ có thể thực hiện khi đáp ứng 3 điều kiện: diễn ra tại cơ sở y tế, người nhà đã cung cấp đủ thông tin và thông tin đó phải được kết nối, chia sẻ tự động đến hệ thống quản lý hộ tịch điện tử. Như vậy, phải có sự liên thông dữ liệu giữa các ngành thì quy trình "tự động" mới có thể vận hành.
Tương tự, với việc đăng ký kết hôn, khai sinh hoặc khai tử không phụ thuộc vào địa giới hành chính, các CSDL về dân cư, hộ tịch… cần đảm bảo cập nhật liên tục, chính xác và liên thông từ T.Ư đến địa phương. Chỉ khi liên thông, UBND xã mới có thể kiểm tra, xác minh thông tin của một công dân bất kỳ, từ đó giải quyết thủ tục đăng ký cho họ.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu thì nhấn mạnh tầm quan trọng của thông tin khai sinh, coi đây là dữ liệu gốc của mỗi cá nhân, ảnh hưởng xuyên suốt đến quá trình trưởng thành, sinh sống và làm việc. Việc khai sinh chủ động mang lại rất nhiều ưu điểm, nhưng vẫn cần lưu ý về sự chuẩn xác và bảo mật thông tin trong quá trình triển khai.
Vị luật sư kiến nghị cần có sự tập huấn, phối hợp nhằm nâng cao kỹ năng với cả cán bộ tại cơ sở y tế để "chuẩn đầu vào" và cán bộ hộ tịch của UBND xã nơi giải quyết thủ tục để "chuẩn đầu ra". Thông tin khai sinh của trẻ cần tránh xảy ra sai sót, nhầm lẫn, gây ảnh hưởng tới quyền lợi của người dân.
Cạnh đó, khi trẻ được đăng ký khai sinh chủ động, thông tin cần được kết nối, đồng bộ với các CSDL về dân cư, bảo hiểm y tế..., nhằm phát huy tối đa hiệu quả của chính sách.
Thêm nhiều đề xuất mới
Tại dự thảo, Bộ Tư pháp còn đề xuất cho phép người dân được lựa chọn nộp hồ sơ và nhận kết quả bằng nhiều hình thức (trực tiếp, qua hệ thống bưu chính, trên môi trường điện tử), có thể yêu cầu đăng ký trực tuyến toàn trình với hầu hết các thủ tục (trừ đăng ký kết hôn, đăng ký giám hộ); đồng thời cắt giảm thành phần hồ sơ là bản giấy theo nguyên tắc cơ quan đăng ký hộ tịch khai thác, sử dụng dữ liệu điện tử từ các CSDL để giải quyết yêu cầu đăng ký hộ tịch, không yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình nếu khai thác được dữ liệu.
Cơ quan soạn thảo cũng đề xuất chủ tịch UBND cấp xã có thể ủy quyền cho công chức hộ tịch ký một số giấy tờ hộ tịch (trừ khai sinh, kết hôn, khai tử và việc hộ tịch có yếu tố nước ngoài), nhằm giảm áp lực công việc cho chủ tịch UBND cấp xã.
