Xây dựng bộ tiêu chí nhận diện
Trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam số 46/2010/QH12, Luật Phòng, chống rửa tiền số 14/2022/QH15 và Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15, cơ quan soạn thảo đã đề xuất bổ sung Điều 33a quy định về dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa.
Đây là một trong những nội dung đáng chú ý bởi lần đầu tiên Việt Nam xây dựng một hệ thống tiêu chí tương đối toàn diện để các tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa nhận diện các giao dịch có nguy cơ rửa tiền, tài trợ khủng bố hoặc phục vụ các hoạt động phạm tội.
Theo dự thảo, một trong những dấu hiệu đầu tiên là hành vi chia nhỏ giao dịch thành nhiều khoản có giá trị thấp hơn ngưỡng phải nhận biết khách hàng hoặc ngưỡng báo cáo theo quy định nhằm né tránh sự giám sát của cơ quan quản lý. Bên cạnh đó, việc thực hiện liên tiếp nhiều giao dịch có giá trị lớn trong thời gian ngắn nhưng không có mục đích kinh doanh rõ ràng cũng được xác định là giao dịch đáng ngờ.
Dự thảo cũng bổ sung quy định đối với trường hợp khách hàng vừa thiết lập quan hệ đã liên tục nạp, giao dịch rồi rút tài sản mã hóa trong thời gian rất ngắn hoặc sử dụng tài khoản mới mở, tài khoản không hoạt động trong thời gian dài để thực hiện giao dịch.
Một dấu hiệu khác là việc chuyển ngay tài sản mã hóa tới nhiều nhà cung cấp dịch vụ tại các quốc gia, vùng lãnh thổ có nguy cơ cao về rửa tiền, tài trợ khủng bố hoặc có khuôn khổ phòng, chống rửa tiền yếu kém, trong khi khách hàng không có mối liên hệ hợp lý với các địa bàn này.
Đáng chú ý, dự thảo cũng coi việc khách hàng liên tục chuyển đổi giữa nhiều loại tài sản mã hóa hoặc chuyển đổi sang tiền pháp định trong điều kiện chấp nhận thua lỗ lớn, chịu mức phí giao dịch cao bất thường mà không có lý do kinh doanh hợp lý là dấu hiệu cần được theo dõi.
Ngoài ra, các trường hợp nhiều tài khoản hoặc nhiều ví không có mối liên hệ rõ ràng cùng chuyển tài sản về một địa chỉ ví; hoặc một tài khoản liên tục chuyển tài sản tới nhiều ví khác nhau với giá trị tương đương trong thời gian ngắn cũng được đưa vào diện giám sát.
Dấu hiệu giao dịch đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa được đưa vào luật.
Một nội dung hoàn toàn mới là việc nhận diện các hành vi sử dụng tài sản mã hóa có tính năng tăng cường ẩn danh, dịch vụ trộn giao dịch (mixing service) hoặc liên tục chuyển đổi qua nhiều loại tài sản khác nhau nhằm che giấu nguồn gốc, đường đi của dòng tiền và gây khó khăn cho việc truy vết.
Kiểm soát hành vi che giấu danh tính
Không chỉ tập trung vào dòng tiền, dự thảo còn mở rộng phạm vi giám sát đối với hành vi sử dụng nền tảng và danh tính của khách hàng.
Theo đó, các giao dịch xuất phát từ địa chỉ ví hoặc nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa đã được cơ quan có thẩm quyền cảnh báo có liên quan đến chợ đen, tống tiền, lừa đảo, cờ bạc trực tuyến bất hợp pháp hoặc tài sản bị đánh cắp sẽ được coi là dấu hiệu đáng ngờ.
Dự thảo cũng yêu cầu các đơn vị cung cấp dịch vụ lưu ý trường hợp khách hàng truy cập nền tảng thông qua các công cụ che giấu danh tính hoặc ẩn địa chỉ IP; sử dụng nhiều địa chỉ IP không phù hợp với thông tin địa lý đã xác minh; hoặc nhiều ví đứng tên các danh tính khác nhau nhưng có dấu hiệu được vận hành từ cùng một thiết bị...
Đáng chú ý, cơ quan soạn thảo còn bổ sung quy định nhằm phát hiện tình trạng đứng tên hộ hoặc bị lợi dụng làm trung gian. Theo đó, người có hiểu biết hạn chế về tài sản mã hóa nhưng lại thực hiện giao dịch với tần suất và giá trị lớn không phù hợp với hồ sơ tài chính cá nhân, hoặc giao dịch hoàn toàn theo chỉ dẫn của bên thứ ba sẽ được xếp vào nhóm có dấu hiệu đáng ngờ.
Đặc biệt, khách hàng sử dụng các sàn giao dịch tài sản mã hóa hoặc nền tảng hoạt động tại những quốc gia, vùng lãnh thổ đã được cơ quan chức năng của Việt Nam hoặc quốc tế xác định là điểm nóng về tội phạm lừa đảo xuyên quốc gia cũng sẽ nằm trong nhóm cần tăng cường giám sát.
