Góp ý về dự thảo Quyết định của Thủ tướng về điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ mới đây, Ngân hàng Nhà nước đề nghị bỏ quy định hệ thống điện mặt trời hộ gia đình được hỗ trợ lãi suất vay thương mại.
Theo Ngân hàng Nhà nước, hộ gia đình lắp đặt hệ thống điện mặt trời không thuộc đối tượng đáp ứng nhu cầu vốn phù hợp quy định tại Thông tư 39/2016.
Ngoài ra, theo quy định tại Luật Các tổ chức tín dụng, ngân hàng và khách hàng thỏa thuận về lãi vay theo cung cầu, nhu cầu vay vốn và mức độ tín nhiệm khách hàng. Việc tham chiếu lãi suất quy định tại Thông tư và Quyết định Thủ tướng Chính phủ có thể phát sinh khó khăn khi Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế Thông tư 39/2016.
Ngân hàng Nhà nước cũng lưu ý về nguồn kinh phí hỗ trợ (hỗ trợ đầu tư, lãi suất vay thương mại) được cân đối trong nguồn chi đầu tư phát triển của ngân sách địa phương.
"Tuy nhiên, qua theo dõi, Ngân hàng Nhà nước xét thấy hình thức hỗ trợ lãi suất qua ngân hàng thương mại từ nguồn ngân sách Nhà nước phát sinh nhiều khó khăn, bất cập, không phải là phương thức phù hợp, hiệu quả để hỗ trợ khách hàng.
Trong khi đó, với mức hỗ trợ lãi suất như quy định tại Khoản 2, Điều 4 và các thủ tục để nhận hỗ trợ lãi suất cùng công tác thanh tra, kiểm tra sẽ dẫn đến tâm lý e ngại của khách hàng", dơn vị này nêu quan điểm.
Ngoài ra, cơ quan này cũng đề nghị Bộ Công Thương làm rõ cơ sở đưa ra mức đề xuất hỗ trợ và đánh giá tác động của chính sách đến nguồn lực của địa phương để triển khai; nghiên cứu các hình thức khác, như hỗ trợ qua doanh nghiệp kinh doanh, lắp đặt tấm pin, hỗ trợ chi phí kiểm định, hoặc cơ chế khuyến khích bán phần điện dư lên lưới điện...
Song song đó, Bộ Công Thương rà soát lại các chính sách hỗ trợ lắp điện mặt trời đang triển khai, áp dụng để đưa ra hình thức hỗ trợ phù hợp, hiệu quả trong thực tiễn triển khai.
Ngân hàng Nhà nước đề xuất không hỗ trợ hộ gia đình vay làm điện mặt trời (Ảnh minh họa: IT).
Tại dự thảo mới nhất, Bộ Công Thương vẫn đề xuất mỗi hộ dân lắp điện mặt trời mái nhà được hỗ trợ lãi suất vay thương mại trong 3 năm với hạn mức tối thiểu 4 triệu đồng/kWp công suất lắp đặt, và 2 triệu đồng/kWh dung lượng lưu trữ.
Bộ Công Thương cho biết việc hỗ trợ tài chính nhằm thúc đẩy phát triển điện mặt trời hộ gia đình, đạt mục tiêu khoảng 50% hộ dân lắp đặt loại năng lượng này đến 2030, theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Việc hỗ trợ lãi suất cũng phù hợp với quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng do phương án, dự án này phục vụ đời sống, có tính chất tương tự các nhu cầu quy định tại Thông tư 39.
Với kiến nghị của Ngân hàng Nhà nước về hỗ trợ qua hình thức khác, Bộ Công Thương lo ngại sẽ phát sinh nhiều thủ tục, liên quan nhiều đối tượng, phức tạp, làm giảm hiệu quả.
Ngoài ra, Bộ Công Thương tiếp thu, điều chỉnh dự thảo theo hướng khoản hỗ trợ lãi suất vay vốn sẽ do các ngân hàng thực hiện theo quy định. Ngân hàng và khách hàng sẽ thỏa thuận về lãi suất cho vay ngắn hạn nhưng không vượt mức tối đa do Ngân hàng Nhà nước quy định từng thời kỳ, tương tự các lĩnh vực ưu tiên theo Thông tư 39.
Còn khoản tiền hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước cho hộ gia đình lắp đặt hệ thống điện mặt trời và Bess (thiết bị lưu trữ) do UBND cấp xã phê duyệt và chuyển cho các hộ dân. Ngân hàng Nhà nước cũng chỉ hướng dẫn, tổ chức thực hiện chính sách và giám sát tín dụng, thay vì trực tiếp chỉ định ngân hàng cho vay.
Ngoài hỗ trợ lãi suất vay, mỗi hộ dân lắp hệ thống điện mặt trời mái nhà sẽ được hỗ trợ trực tiếp tiền 1-1,5 triệu đồng. Nếu kèm thiết bị lưu trữ (Bess), họ được hỗ trợ thêm 1-1,5 triệu đồng.
Chi phí đầu tư điện mặt trời mái nhà hiện ở mức 12-15 triệu đồng/kWp, tương đương 60-150 triệu đồng cho hệ thống công suất 5-10 kWp, với thời gian hoàn vốn khoảng 5 năm. Vì vậy, Bộ Tài chính đề nghị Bộ Công Thương làm rõ cơ sở đề xuất mức hỗ trợ trên để đảm bảo chính sách thực tế, khả thi, tránh hình thức.
Theo Bộ Công Thương, với hỗ trợ tối đa 3 triệu đồng mỗi hộ, tổng kinh phí ngân sách có thể lên đến 42.000 tỷ đồng giai đoạn 2026-2030, bình quân 8.400 tỷ đồng mỗi năm (khoảng 250 tỷ đồng mỗi tỉnh).
Về hiệu quả, nếu mỗi hộ dân lắp đặt trung bình khoảng 03 kWp thì điện lượng sản xuất hàng năm có thể lên đến hơn 50 tỷ kWh, tương đương 16% nhu cầu điện của cả nước năm 2024. Đối với hệ thống điện quốc gia, các nguồn điện phân tán này sẽ giúp giảm chi phí đầu tư và vận hành lưới điện truyền tải; giảm chi phí mua điện từ các nguồn điện giá thành cao hơn; giảm phát thải ròng cho quốc gia…
Đối với các hộ dân thì sẽ giảm tiền mua điện từ hệ thống điện, đặc biệt những hộ tiêu thụ nhiều điện thuộc bậc thang giá điện cao. “Tuy vậy, với tổng vốn đầu tư khá lớn (bình quân khoảng 50 triệu đồng/hộ dân) thì còn nhiều hộ dân cần hỗ trợ vay vốn để đầu tư”, Bộ này nêu.
“Chính sách hỗ trợ về lãi suất vốn vay hoàn toàn phù hợp và tuân thủ quy định tại Thông tư số 39. Các hộ dân vay vốn vẫn phải tuân thủ các quy định pháp luật và của tổ chức tín dụng liên quan”, Bộ Công Thương nêu. Về trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công Thương tiếp thu và điều chỉnh. Theo đó, Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn, tổ chức thực hiện chính sách cho vay ưu đãi đầu tư hệ thống điện mặt trời hộ gia đình theo quy định.
Song song đó, Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các tổ chức tín dụng quan tâm, có kế hoạch triển khai thực hiện chương trình cho vay ưu đãi, tạo điều kiện tiếp cận vốn thuận lợi cho người dân.
Nhà điều hành tiền tệ đồng thời theo dõi, giám sát tình hình cho vay, giải ngân và sử dụng vốn vay ưu đãi trong hệ thống các tổ chức tín dụng tham gia; kịp thời xử lý các vướng mắc, bảo đảm an toàn tín dụng và hiệu quả chính sách.
