Cước vận tải tăng vọt, các nhà máy lọc dầu châu Á và châu Âu rơi vào cảnh thua lỗ

Chi phí vận chuyển dầu thô tăng vọt đang khiến các nhà máy lọc dầu tại châu Á và châu Âu chật vật để có lãi, dù giá nhiên liệu vẫn ở mức cao...

Theo dữ liệu từ tập đoàn Sở Giao dịch Chứng khoán London (LSEG), ngày 5/10, biên lợi nhuận lọc dầu tại thành phố cảng Rotterdam của Hà Lan, thước đo chuẩn của ngành lọc dầu châu Âu, đã giảm xuống âm 10,95 USD/thùng.

Biên lợi nhuận lọc dầu là phần chênh lệch giữa doanh thu từ các sản phẩm xăng dầu của nhà máy và toàn bộ chi phí mua dầu thô, bao gồm cước vận chuyển. Chỉ số này cũng từng rơi xuống mức âm trong tháng 3 và tháng 4 năm nay, khi chiến tranh Mỹ - Iran đẩy giá dầu thô tăng cao.

Từ đó cho đến vài tuần gần đây, biên lợi nhuận lọc dầu nhìn chung vẫn duy trì ở mức dương. Kể từ tháng 9, căng thẳng tại Trung Đông leo thang đã đẩy giá cước thuê tàu chở dầu tăng mạnh, khiến tình hình đảo chiều.

Theo LSEG, cước thuê siêu tàu chở dầu thô (VLCC) hiện dao động quanh mức 20-40 USD/thùng trên các tuyến từ Trung Đông đến châu Á hoặc châu Âu, cũng như từ châu Phi đến châu Âu. Mức này cao gấp hơn 10 lần thông thường.

Tình trạng gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz đã khiến giá dầu thô và các sản phẩm xăng dầu đồng loạt tăng vọt. Sang mùa hè, giá dầu thô hạ nhiệt nhờ kỳ vọng nguồn cung phục hồi, trong khi giá các sản phẩm xăng dầu tiếp tục đi lên.

Việc giá dầu thô hạ nhiệt trong khi giá sản phẩm xăng dầu tiếp tục tăng đã khiến chênh lệch lọc dầu (crack spread) gia tăng. Đây là khoảng chênh giữa giá sản phẩm xăng dầu và giá dầu thô, chưa tính chi phí vận chuyển. Tính theo giá hợp đồng tương lai, chênh lệch lọc dầu đối với dầu diesel tại Mỹ và châu Âu hiện tiến sát mức cao nhất mọi thời đại.

Tuy nhiên, chênh lệch lọc dầu tăng chưa giúp các nhà máy tại châu Âu và châu Á giảm sức ép lên biên lợi nhuận, chủ yếu do chi phí vận chuyển tăng cao.

Để tiết giảm chi phí, nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Âu đã chuyển sang mua dầu thô khai thác trong khu vực, vốn có thời gian vận chuyển ngắn hơn.

“Khi đưa về Tây Bắc châu Âu, các loại dầu thô khai thác tại Biển Bắc có chi phí thấp hơn 10-15 USD/thùng so với dầu thô phải vận chuyển từ những nơi xa hơn. Tuy vậy, khu vực này vẫn phải nhập thêm dầu thô trên các tuyến đường dài mới đủ đáp ứng nhu cầu”, các nhà phân tích của ngân hàng Morgan Stanley nhận định trong một báo cáo.

Việc các nhà máy đồng loạt chuyển hướng nguồn cung đã đẩy giá giao ngay dầu thô Brent Biển Bắc lên mức cao kỷ lục hơn 154 USD/thùng vào đầu tháng 10, cao hơn 50% so với giá hợp đồng tương lai.

Hệ quả là chính các nhà máy lọc dầu châu Âu, vốn muốn cắt giảm chi phí vận chuyển, lại chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Tại châu Á, những nước phụ thuộc nhiều vào dầu thô Trung Đông chịu sức ép lớn từ cước vận chuyển tăng cao. Dù vẫn có thể bảo đảm nguồn cung bằng các tuyến vận chuyển dài hơn nhiều, các nước này phải trả chi phí rất lớn.

Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu tại Mỹ vẫn duy trì biên lợi nhuận trên 60 USD/thùng. Nhờ hệ thống đường ống tại Bắc Mỹ, các nhà máy này tránh được tác động từ biến động cước vận chuyển dầu thô bằng đường biển.

Tuy nhiên, cước thuê tàu chở diesel và các sản phẩm xăng dầu khác cũng đang tăng, khiến việc đưa sản phẩm từ Mỹ sang các thị trường có giá cao hơn để hưởng chênh lệch ngày càng khó đem lại lợi nhuận, dù Mỹ có lợi thế về chi phí lọc dầu.

Theo báo cáo công bố tuần trước của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các nhà máy lọc dầu đang đứng trước ba lựa chọn.

Lựa chọn thứ nhất là chấp nhận chi phí nguyên liệu đầu vào tăng mạnh. Thứ hai là chuyển sang các loại dầu thô kém tối ưu hơn và chịu hiệu suất thu hồi sản phẩm giảm. Thứ ba là cắt giảm công suất chế biến, nhưng động thái này sẽ khiến nguồn cung trên thị trường càng thêm thắt chặt.