Khoảng 15 năm trở về trước, thị trường xây dựng Việt Nam chủ yếu là sân chơi của các tập đoàn quốc tế. Các doanh nghiệp xây dựng nội địa thường đóng vai trò thầu phụ hoặc cung ứng nhân lực, thì cục diện nay đã khác khi nhiều nhà thầu việt làm tổng thầu các dự án chục nghìn tỷ đồng.
Đáng chú ý, sự chuyển mình này không chỉ gói gọn trong các công trình dân dụng thấp tầng, mà còn mở rộng sang các siêu tháp chọc trời và các siêu dự án hàng tỷ USD, các dự án hạ tầng giao thông công nghệ cao, đòi hỏi tiêu chuẩn phát triển bền vững và công trình xanh khắt khe.
Tiêu biểu là tòa tháp The Landmark 81 (thuộc tổ hợp Vinhomes Central Park, TP.HCM) do Coteccons - nhà thầu Việt - làm tổng thầu . Siêu dự án chọc trời này nhanh chóng trở thành mốc son của ngành xây dựng Việt với chiều cao hơn 460 mét, với 81 tầng nổi. Đây là tòa nhà cao nhất Đông Nam Á và lọt top 15 các tòa nhà cao nhất thế giới tại thời điểm khánh thành (năm 2018).
Ít ai biết, trong thương vụ đấu thầu năm 2014, nhà thầu Việt Coteccons phải cạnh tranh với 2 gã khổng lồ đến từ Hàn Quốc. Nhưng sau đó Coteccons đã hợp tác kỹ thuật với đối tác Nhật Bản để chứng minh năng lực và Vingroup đã quyết định trao cơ hội xây toà nhà cao nhất Việt Nam cho người Việt.
Đến khi hoàn thiện, việc cất nóc dự án vượt tiến độ 45 ngày đã chính thức đưa Coteccons vào nhóm các nhà thầu Việt đủ năng lực thi công công trình siêu cao tầng. Từ đó, doanh nghiệp tiếp tục lấn sân sang các lĩnh vực như hạ tầng công nghiệp xanh - đón dòng vốn FDI thế hệ mới (điển hình là nhà máy LEGO khoảng 1 tỷ USD) và các trung tâm dữ liệu (Data Center). Ảnh: Nhà máy LEGO tại KCN VSIP III (TP.HCM).
Không dừng lại, vị thế các nhà thầu Việt càng rõ nét khi chinh phục mảng dự án hạ tầng giao thông công nghệ cao với các công trình hầm xuyên núi phức tạp. Điển hình như Tập đoàn Đèo Cả đã làm chủ hoàn toàn công nghệ NATM, sáng chế phương pháp đào hầm mới giúp rút ngắn đáng kể tiến độ đục thông hầm xuyên núi trên trục cao tốc Bắc - Nam.
Đặc biệt, kế hoạch phát triển hàng trăm km metro tại Hà Nội và TP.HCM đang mở ra “cuộc chơi” đầy tiềm năng cho các nhà thầu Việt. Yêu cầu chuyển giao công nghệ, tăng tỷ lệ nội địa hóa sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng trong nước từng bước làm chủ từ thi công, cung ứng thiết bị đến vận hành.
Phép thử lớn hơn là dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, dài hơn 1.540 km, tổng vốn khoảng 67 tỷ USD - một trong những dự án hạ tầng giao thông lớn nhất lịch sử. Nhiều doanh nghiệp xây dựng như Tedi, Vinaconex, FECON, Đèo Cả… đang chuẩn bị nguồn lực tham gia, trong khi Hòa Phát đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng xây nhà máy sản xuất ray, hướng tới tự chủ vật liệu cho siêu dự án này.
Những bước tiến trên không đến trong một sớm một chiều, mà được tạo nên từ nhiêu “bệ phóng” chính. Đầu tiên là quá trình tích lũy năng lực dài hạn, giúp nhà thầu Việt từ vị trí thầu phụ vươn lên làm chủ các mô hình quản trị đỉnh cao như Design & Build (D&B) và BIM.
Động lực tiếp theo đến từ sự dịch chuyển của dòng vốn và hành lang pháp lý ngày càng thuận lợi. Đầu tư công, vốn tư nhân trong nước tăng mạnh, cùng các bộ luật đang mở rộng cơ hội để doanh nghiệp xây dựng nội góp mặt tại những siêu dự án quy mô lớn.
Đặc biệt, nhà thầu Việt có lợi thế về chi phí, khả năng huy động nguồn lực tại chỗ và sự am hiểu địa hình, địa chất, chuỗi cung ứng. Những yếu tố này giúp nhà thầu Việt nâng sức cạnh tranh, từng bước giành lại “sân nhà” trước các tập đoàn quốc tế.
