John Mearsheimer, giáo sư ngành quan hệ quốc tế tại Đại học Chicago của Mỹ, đang trải qua cuộc chiến kéo dài nhiều tháng kể từ khi hàng trăm video deepfake sử dụng hình ảnh của ông được đăng trên YouTube. Câu chuyện của Mearsheimer cũng là hồi chuông cảnh báo, cho thấy mức độ dễ tổn thương của giới học giả trước nguy cơ tin giả và đánh cắp danh tính trong thời đại AI.
Văn phòng của Mearsheimer những tháng qua phát hiện ít nhất 43 kênh YouTube đăng video mạo danh ông, trong đó có những hình ảnh Mearsheimer bình luận gây tranh cãi về các vấn đề nóng bỏng liên quan đến địa chính trị thế giới.
Một video giả, xuất hiện trên cả YouTube và TikTok, cho thấy Mearsheimer đánh giá về căng thẳng Bắc Kinh - Tokyo sau khi Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi để ngỏ khả năng hành động quân sự nếu đảo Đài Loan bị tấn công.
Giáo sư John Mearsheimer hồi năm 2023. Ảnh: Đại học Chicago
Trong một video deepfake khác dùng giọng đọc tiếng Quan Thoại để nhắm đến khán giả Trung Quốc, Mearsheimer tuyên bố rằng ảnh hưởng và uy tín của Mỹ tại châu Á đang suy giảm, trong khi Trung Quốc đang đạt nhiều đột phá.
"Vấn đề cực kỳ đáng lo ngại. Tất cả video đều giả mạo, được tạo để khiến người xem tin đó là thực. Điều này làm suy yếu khái niệm về những cuộc đối thoại cởi mở và trung thực, thứ mà đáng lẽ YouTube phải tạo điều kiện phát triển", ông nói.
Văn phòng của Mearsheimer cũng chỉ trích quy trình chậm chạp và cồng kềnh của YouTube, khiến họ không thể báo cáo những kênh vi phạm trừ khi "tên hoặc hình ảnh của người bị giả mạo xuất hiện trong dòng tiêu đề, mô tả hoặc hình đại diện".
Kết quả là họ phải gửi yêu cầu gỡ bỏ cho từng video deepfake. Quá trình này mất nhiều thời gian và công sức, cần một nhân viên phụ trách chuyên biệt.
Hệ thống của YouTube cũng không thể ngăn đà phát tán deepfake. Hàng loạt kênh sử dụng nội dung AI tiếp tục xuất hiện với những tên gọi có khác biệt nhỏ, như "Jhon Mearsheimer", để tránh bị truy tìm và xóa bỏ. "Khó khăn là YouTube không ngăn cản những kênh mới xuất hiện, trong đó chỉ chuyên đăng deepfake về tôi", ông nói.
Sau nhiều tháng trao đổi qua lại, YouTube khóa 41 trong 43 kênh được phát hiện. Tuy nhiên, điều này chỉ diễn ra sau khi hàng loạt video deepfake thu được lượng lớn lượt xem và nguy cơ chúng tái xuất hiện vẫn ở mức cao.
"Khi mà bất kỳ ai cũng có thể tạo deepfake giống thật chỉ trong vài giây, mối nguy hiểm không nằm ở hình ảnh bị giả mạo. Nó sẽ xóa bỏ khả năng phủ nhận và buộc nạn nhân phải tìm cách chứng minh sự trong sạch của bản thân. Bảo đảm an toàn đáng lẽ không được nằm ở quy trình gỡ video, mà là yêu cầu khi đăng tải video", Vered Horesh, Giám đốc công nghệ tại startup AI Bria, cho hay.
Phát ngôn viên YouTube khẳng định nền tảng cam kết xây dựng "công nghệ AI thúc đẩy con người sáng tạo có trách nhiệm", thực thi quy định nhất quán với tất cả người sáng tạo nội dung, bất kể họ có dùng AI hay không.
Trong thư ngỏ vạch ra ưu tiên của YouTube năm 2026, CEO Neal Mohan cho biết công ty đang chủ động thiết lập hệ thống nhằm ngăn đà phát tán video rác tạo bởi AI, cũng như lên kế hoạch mở rộng đáng kể bộ công cụ AI cho người dùng.
Trải nghiệm của Mearsheimer cho thấy môi trường tiềm ẩn nhiều nguy cơ chung của mạng Internet, khi tiến bộ nhanh chóng của AI tạo sinh có thể giúp kẻ lừa đảo nhắm tới những học giả với hồ sơ công khai.
Các sản phẩm lừa đảo được tạo ra bằng AI giá rẻ có thể vượt qua hàng rào kiểm soát và đánh lừa những người ít kinh nghiệm. Trong những tháng gần đây, nhiều bác sĩ tại Mỹ cũng bị mạo danh để bán sản phẩm y tế kém chất lượng, trong khi hàng loạt video deepfake CEO doanh nghiệp cũng đưa ra những lời khuyên gây hại về kinh tế.
Mearsheimer dự định mở kênh YouTube riêng để bảo vệ người dùng khỏi những video mạo danh ông. Jeffrey Sachs, nhà kinh tế học Mỹ và giảng viên tại Đại học Columbia, cũng áp dụng biện pháp tương tự nhằm phản ứng trước tình trạng phổ biến video deepfake về ông.
"Quy trình xử lý của YouTube gây nhiều khó khăn và hoàn toàn mang tính ngẫu nhiên. Video deepfake vẫn rất phổ biến, trong khi văn phòng của tôi không thể dễ dàng yêu cầu gỡ bỏ, thậm chí còn không biết đến chúng cho tới khi những tư liệu này trở nên phổ biến. Đây là vấn đề gây đau đầu và chưa có lời giải", Sachs cho hay.
(Theo AFP)
