Trước hết, rằm tháng Giêng là một lễ hội (Tết) nên phần "lễ" và phần "hội" gắn liền với điển tích, truyền thuyết về sự ra đời của nó.
Theo lịch tiết khí (thời tiết, khí hậu) một năm có 24 tiết. Sự phân chia này trùng hợp thời điểm trăng tròn đúng vào ngày 15 âm lịch hàng tháng (ngày vọng). Vì thế rằm tháng Giêng còn được gọi là Nguyên tịch hay Nguyên tiêu.
