“Mẹ ơi, nhà bạn giàu quá!” - Câu nói tưởng chừng rất vô tư của một đứa trẻ, nhưng lại khiến không ít cha mẹ chột dạ. Nên trả lời thế nào để con không mặc cảm? Nên giải thích ra sao để con hiểu về tiền bạc mà không so sánh, không tự ti, cũng không hình thành tư duy hưởng thụ?
Câu chuyện của chị Nguyễn Thị Hương (TP.HCM) - một bà mẹ có cách trò chuyện với con rất khác được nhiều phụ huynh đồng tình và xem là một ví dụ đáng học hỏi.
Khi con nhận ra “nhà bạn giàu hơn”
Cách đây không lâu, con trai chị Hương tham gia một chuyến đi thực tế do trường tổ chức. Sau chuyến đi, cậu bé nói với mẹ: “Mẹ ơi, nhà các bạn giàu quá. Nhiều bạn mang theo iPhone, iPad đời mới”. Thay vì vội vàng giải thích rằng “nhà mình không bằng người ta”, hay nhắc con “đừng so sánh”, chị Hương chỉ nhẹ nhàng đáp: “Rồi con cũng sẽ có”.
Cậu bé ngạc nhiên nhìn mẹ. Chị gật đầu chắc chắn: “Chắc chắn sẽ có, nếu con cố gắng”.
Không phải vì chị tin rằng cứ cố gắng là nghiễm nhiên có iPhone hay iPad, mà vì chị muốn con hiểu một điều rất khác: những thứ con nhìn thấy hôm nay không phải là đặc quyền bẩm sinh, mà là kết quả của một quá trình. Có gia đình đi trước con vài bước, có người tích lũy sớm hơn, có người đang ở giai đoạn khác của cuộc đời. So sánh chỉ khiến mình đứng yên, còn tin rằng “mình có thể đạt được” mới giúp con tiến lên.
Chị Hương cho rằng So sánh chỉ khiến mình đứng yên, còn tin rằng mình có thể đạt được mới giúp con tiến lên
Câu nói ấy cũng không hứa hẹn vật chất, mà gieo vào con một mốc tư duy: nếu con học tốt, làm việc tử tế, kiên trì với con đường mình chọn thì đến một ngày, những thứ hôm nay con thấy “xa” sẽ trở nên rất bình thường.
Không giảng giải dài dòng, không phân tích đúng sai, chị để câu nói ấy ở lại trong đầu con. Cậu bé suy nghĩ một lúc rồi lặng lẽ quay về với cuốn sách đang đọc dở - Tiền không mọc trên cây - một cuốn truyện thiếu nhi về tài chính.
Chị Hương kể, trước đây chị từng trả lời con theo cách quen thuộc của nhiều gia đình: nói về sự vất vả của cha mẹ, khuyên con tiết kiệm, đừng so bì. Nhưng sau khi đọc thêm các tài liệu về tâm lý giáo dục, chị nhận ra: dạy con không so sánh là tốt, nhưng dạy con tin rằng mình có thể tạo ra tương lai còn quan trọng hơn.
Một cách nhìn vào hiện tại. Một cách nhìn về phía trước.
Bài học “tiền của bố mẹ không phải tiền của con”
Chị Hương từng kể cho con một câu chuyện: Một đứa trẻ hỏi bố: “Nhà mình giàu không?”. Người bố đáp: “Bố có tiền, con thì không”. Một đứa trẻ khác hỏi câu tương tự, và người bố trả lời: “Nhà mình rất giàu, sau này tiền này đều là của con”. Chị hỏi con: “Theo con, lớn lên ai sẽ khá hơn?”.
Cậu bé trả lời ngay: “Bạn thứ nhất ạ. Vì bạn biết mình chưa có nên sẽ cố gắng. Bạn kia nghĩ tiền sẵn rồi, tiêu hoang sẽ hết”. Chị chỉ mỉm cười: “Đúng vậy. Cha mẹ có bao nhiêu cũng không phải của con. Người có bản lĩnh là người tự tạo ra giá trị”.
Con trai chị từng hỏi: “Con còn nhỏ, làm sao kiếm tiền được hả mẹ?”. Chị không đưa tiền, cũng không gạt đi mà gợi ý những việc như phát tờ rơi, phụ việc cửa hàng quen, bán đồ thủ công…
Cậu bé đề nghị: “Con rửa bát, lau nhà, mẹ trả tiền cho con nhé”. Chị lắc đầu: “Con là thành viên trong nhà, làm việc nhà là trách nhiệm, không phải để đổi tiền”. Nhưng chị cũng đưa ra một thỏa thuận khác: nếu con rửa xe thật sạch, sẽ được trả công 20.000 đồng. Lần đầu tiên cậu bé kiếm được tiền bằng chính tay mình và cảm giác đó khiến con rất tự hào.
Cho con làm quen với sách tài chính
Không chỉ dừng lại ở những cuộc trò chuyện ngắn, chị Hương còn rất chú ý đến việc chọn sách tài chính phù hợp với độ tuổi để con tiếp cận tiền bạc một cách tự nhiên, không áp lực. Chị không đưa con đọc những cuốn sách “dạy làm giàu” nặng khái niệm hay đầy con số mà ưu tiên các truyện kể, tình huống đời thường, nơi tiền xuất hiện như một phần của cuộc sống.
Từ khi còn nhỏ, con chị đã được làm quen với những cuốn sách như “Tiền không mọc trên cây” (Neale S. Godfrey); “Dạy Con Làm Giàu” (Robert T. Kiyosaki) hay các truyện thiếu nhi xoay quanh việc tiết kiệm, tiêu tiền có mục đích, hiểu giá trị lao động. Với chị, sách tài chính cho trẻ không phải để biến con thành “nhà đầu tư nhí”, mà để con hiểu một điều rất căn bản: tiền đến từ nỗ lực, và mỗi lựa chọn đều có hệ quả.
Chị Hương nói, trẻ con không cần biết lãi suất hay đầu tư là gì, nhưng cần hiểu rằng muốn có thứ mình thích thì phải chờ đợi, phải làm, phải cố gắng. Khi những khái niệm đó được kể bằng ngôn ngữ gần gũi, qua nhân vật, câu chuyện, trẻ tiếp nhận rất nhẹ nhàng, không bị so sánh với ai, cũng không hình thành tâm lý “mình thiếu thốn”.
Theo chị, việc chọn đúng sách cũng giống như chọn đúng cách nói chuyện: vừa đủ, đúng lúc, đúng tầm. Khi trẻ hiểu tiền không phải điều cấm kỵ nhưng cũng không phải thứ có sẵn, các con sẽ lớn lên với tâm thế tự tin, biết mơ ước và sẵn sàng đi từng bước để đạt được điều mình mong muốn.
Dạy con mơ lớn nhưng đi từng bước
Thần tượng của cậu bé là Bill Gates. Khi con hỏi: “Làm sao để giống Bill Gates?”, chị Hương trả lời: học tốt, đọc nhiều, đào sâu lĩnh vực mình yêu thích, giỏi thật sự rồi tiền sẽ đến. Khi chị hỏi lại: “Có tiền rồi con muốn làm gì?”, cậu bé hào hứng kể về việc đưa bố mẹ đi du lịch, làm từ thiện, giúp người khác.
Chị Hương nói, lúc đó chị hiểu điều quan trọng không phải là con nghĩ mình nghèo hay giàu mà là con tin mình có thể làm được gì với tương lai của mình. Và có lẽ, câu trả lời tốt nhất cho câu hỏi “nhà mình có giàu không” không nằm ở số tiền trong tài khoản, mà nằm ở cách cha mẹ giúp con nhìn thấy con đường phía trước.
