Nỗ lực giải quyết hàng hoá ùn tắc tại cửa khẩu
Những ngày này, tại nhiều cửa khẩu, hàng hoá xuất nhập khẩu vẫn ùn tắc gây không ít khó khăn cho doanh nghiệp khi thị trường bước vào cao điểm Tết Nguyên đán 2026.
Nguyên nhân chủ yếu do Nghị định số 46 ngày 26/1/2026 có hiệu lực ngay trong khi chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết về phương thức kiểm tra, trình tự lấy mẫu, thời gian kiểm nghiệm; đồng thời chưa có quy định chuyển tiếp đối với các lô hàng đã nhập khẩu hoặc đang làm thủ tục trước thời điểm nghị định có hiệu lực.
Việc áp dụng đồng loạt phương thức kiểm tra mới với thời gian trả kết quả từ 5-7 ngày đã tạo áp lực lớn cho cơ quan kiểm tra, hệ thống kiểm nghiệm cũng như doanh nghiệp nhập khẩu, đặc biệt đối với các mặt hàng tươi sống, dễ hư hỏng.
Trước thực trạng trên, Chính phủ và các bộ, ngành đang nỗ lực giải quyết vấn đề ùn tắc hàng hoá xuất nhập khẩu, đặc biệt là thực phẩm nhập khẩu tại các cửa khẩu.
Theo đó, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký Công điện số 08 về việc tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức triển khai thực hiện Nghị định số 46 quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật an toàn thực phẩm.
Thủ tướng yêu cầu Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương và các bộ, cơ quan liên quan khẩn trương chỉ đạo, ban hành ngay các văn bản hướng dẫn thực hiện Nghị định số 46 về kiểm tra thực phẩm, hàng hóa xuất, nhập khẩu theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, lĩnh vực được phân công quản lý.
Ngay lập tức, Cục Hải quan (Bộ Tài chính) có văn bản hoả tốc gửi các đơn vị hải quan yêu cầu bố trí lãnh đạo, công chức trong đơn vị trực 24/7 để bảo đảm giải quyết thông quan nhanh đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trong đợt cao điểm sát Tết Nguyên đán. Đồng thời, ưu tiên giải quyết thông quan ngay đối với hàng hóa là thực phẩm nhập khẩu đã bảo đảm hồ sơ theo quy định và hướng dẫn có liên quan của các bộ chuyên ngành.
Bộ Công Thương đã thành lập tổ công tác và kênh tiếp nhận phản ánh từ doanh nghiệp. Ngày 2/2, Bộ này cũng đề nghị các địa phương bố trí nguồn lực, rà soát, phân cấp giao nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu cho các cơ quan quản lý phù hợp.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường sau khi nhận được phản ánh của doanh nghiệp cũng đã phối hợp chặt chẽ với UBND tỉnh Tây Ninh, chỉ đạo các cơ quan kiểm dịch thực vật vùng để tạm thời xử lý việc ách tắc hàng hóa tại cửa khẩu ở Tây Ninh và các cửa khẩu khác. Kết quả đến ngày 31/1, tình trạng nông sản nhập khẩu bị ùn tắc đã cơ bản được giải quyết.
Xem xét tạm thời áp dụng quy định cũ thay cho Nghị định 46
Để giải quyết tình trạng ùn tắc hàng hoá xuất nhập khẩu dịp cao điểm Tết Nguyên đán, theo ông Nguyễn Minh Đức, chuyên gia phân tích chính sách công tại Hội đồng Kinh doanh Mỹ - ASEAN, cần xem xét áp dụng tạm thời quy định cũ (Nghị định 15) thay cho Nghị định 46.
Ông nhấn mạnh, tình trạng mất an toàn thực phẩm ở nước ta đang ở mức báo động, nhiều vụ thực phẩm giả, thực phẩm bẩn sản xuất ở quy mô lớn bị phanh phui. Thế nên, việc ban hành Nghị định 46 là cần thiết.
Về nguyên tắc, ông Đức cho rằng Nghị định có thể có hiệu lực ngay từ ngày ký. Nhưng với Nghị định 46 lại chưa hợp lý, vì khi ban hành một nghị định cần có thời gian chuyển tiếp khoảng 30-45 ngày để chuyển đổi phương thức quản lý vận hành.
Trong Nghị định 46 cũng có điều khoản chuyển tiếp, xử lý cho hàng đã được công bố với thời hạn 12 tháng, nhưng lại không chuyển tiếp hết, đặc biệt là bắt buộc áp dụng phương thức kiểm tra ngay, trong khi chưa xác định được chính xác phương thức kiểm tra như thế nào.
“Doanh nghiệp không thể điều chỉnh mọi thứ chỉ sau một đêm”, ông Nguyễn Minh Đức nói. Theo đó, các doanh nghiệp cần thời gian nghiên cứu các quy định trong Nghị định cũng như thông tư hướng dẫn để đưa ra lộ trình rồi lập kế hoạch sản xuất và kinh doanh.
Thực tế cho thấy, trước đó cũng có tình trạng các lô hàng hoá chất nhập khẩu hay cà phê và hồ tiêu xuất khẩu bị ách tắc do thiếu hướng dẫn thực hiện.
Thế nên, chuyên gia của Hội đồng kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN góp ý cần cho phép áp dụng quy định cũ trong khoảng thời gian văn bản mới chưa kịp ban hành, hoặc văn bản mới ban hành cũng cần hạn chế việc có hiệu lực kể từ ngày ký.
Theo chuyên gia kinh tế TS. Doãn Hữu Tuệ, cận Tết Nguyên đán là giai đoạn đặc biệt nhạy cảm, khi lưu lượng hàng hóa tăng mạnh, nhu cầu thị trường cao và doanh nghiệp phải đẩy nhanh sản xuất để kịp giao đơn hàng cho đối tác. Vì vậy, chỉ cần một khâu trong quá trình lưu thông bị ách tắc cũng có thể ảnh hưởng tới toàn bộ chuỗi cung ứng.
Từ thực tế đó, ông Tuệ kiến nghị Chính phủ xem xét lùi thời điểm Nghị định 46 có hiệu lực. Giải pháp này không chỉ góp phần tháo gỡ tình trạng ùn tắc hàng hóa mà còn tạo điều kiện để cơ quan chức năng có thêm thời gian hoàn thiện các văn bản hướng dẫn chi tiết về phương thức kiểm tra, trình tự lấy mẫu và thời gian kiểm nghiệm.
Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ và Phó Thủ tướng giao Bộ Y tế làm cơ quan đầu mối, phối hợp với các bộ, ngành liên quan để rà soát và sớm sửa đổi Nghị định 46, bảo đảm tính khả thi trong quá trình triển khai.
Trong thời gian Nghị định 46 chưa được sửa đổi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Thủ tướng giao Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan ban hành văn bản hướng dẫn thi hành một số nội dung của nghị định cho phù hợp với thực tiễn.
Đồng thời, kiến nghị giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện các thủ tục phân cấp việc kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý cho địa phương, nhằm tạo thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân nhập khẩu và bảo đảm sự đồng bộ trong quá trình thực hiện.
