Cơn sốt kim loại quý những ngày đầu năm 2026 đã tạo ra một nghịch lý trên thị trường đầu tư khi người dân chấp nhận xếp hàng từ nửa đêm, thanh toán 100% giá trị tài sản để nhận về một tờ "giấy hẹn".
Tuy nhiên, khi sản phẩm vật lý chưa kịp về tay sau nhiều tháng chờ đợi, diễn biến thị trường đảo chiều đã khiến khoản đầu tư này "bốc hơi" hàng chục triệu đồng.
Xếp hàng chờ mua vàng ở Hà Nội. Ảnh tư liệu: H.Mĩ.
Ghi nhận vào những ngày cuối tháng 1/2026, tình trạng khan hiếm nguồn cung vàng và bạc diễn ra trên diện rộng tại các đơn vị kinh doanh kim hoàn lớn.
Tại Hà Nội, cảnh tượng đoàn người xếp hàng từ 3 giờ sáng để lấy số thứ tự mua hàng đã trở nên phổ biến. Tuy nhiên, việc cầm tiền đến cửa hàng không đồng nghĩa với việc sẽ mang được vàng, bạc về ngay.
Tại một số thương hiệu lớn trên đường Trần Nhân Tông và Cầu Giấy (Hà Nội), khách hàng xếp hàng cả tiếng đồng hồ nhưng chỉ nhận được thông báo hết hàng giao ngay. Thay vào đó là phương thức "bán trên giấy”. Trong đó, khách hàng đặt cọc hoặc thanh toán đủ 100% tiền và nhận giấy hẹn trả hàng sau.
Thời gian chờ đợi không hề ngắn. Đối với vàng, thời gian trả hàng dao động từ 7 đến 10 ngày, thậm chí có đơn vị áp dụng chính sách trả hàng sau 90 ngày đối với các đơn hàng số lượng lớn.
Cụ thể, từ ngày 4/1/2026, Bảo Tín Mạnh Hải áp dụng chính sách giới hạn mỗi khách hàng chỉ được mua tối đa 1 sản phẩm vàng Tiểu Kim Cát 0,1 chỉ/ngày. Nếu mua số lượng nhiều hơn, khách chỉ được nhận trước 1 sản phẩm, số lượng còn lại sẽ được giao sau 90 ngày.
Ảnh chụp màn hình
Đối với bạc, tình trạng "khát hàng" cũng không khá hơn. Chẳng hạn với Phú Quý, mỗi người được mua tối đa 1kg bạc, nhưng do không có sẵn, khách hàng đăng ký mua vào cuối tháng 1/2026 sẽ phải đợi vài tháng sau mới nhận được hàng. Tương tự, tại Sacombank - SBJ (TP HCM), lịch hẹn trả hàng cũng kéo dài từ 3 đến 6 tháng.
Sự khan hiếm này đã đẩy tâm lý nhà đầu tư vào trạng thái nôn nóng. Trên các hội nhóm mạng xã hội thậm chí xuất hiện tình trạng mua bán lại "giấy hẹn" ngay tại cửa hàng. Một số người sẵn sàng trả chênh lệch 1-2 triệu đồng/kg bạc để mua lại suất đặt cọc của người khác, chấp nhận rủi ro khi giấy hẹn không có giá trị chuyển nhượng chính thức cho bên thứ ba.
Chưa cầm vàng, bạc đã lỗ nặng vì thị trường lao dốc
Rủi ro lớn nhất của việc "mua bán trên giấy" đã hiện hữu ngay lập tức khi thị trường có biến động mạnh vào cuối tháng 1/2026.
Ngày 31/1, giá vàng SJC chứng kiến cú sụt giảm sốc, rơi từ đỉnh 191,3 triệu đồng/lượng xuống còn 172 triệu đồng/lượng chỉ trong vòng 48 giờ. Mức giảm hơn 19 triệu đồng/lượng này là một cú đánh mạnh vào những nhà đầu tư vừa xuống tiền đặt cọc trước đó vài ngày với kỳ vọng giá còn tăng tiếp.
Thị trường bạc cũng ghi nhận đà lao dốc tương tự. Ngày 30/1/2026, giá bạc tại Sacombank - SBJ giảm tới 13 triệu đồng/kg, xuống còn 107,92 triệu đồng/kg chiều mua vào. Tại Phú Quý, giá bạc từng vượt ngưỡng 120 triệu đồng/kg (bán ra) vào ngày 29/1, nhưng đến sáng 1/2 đã giảm sâu.
Tính toán sơ bộ, những nhà đầu tư đã "chốt đơn" ở vùng đỉnh 120 triệu đồng/kg vào cuối tháng 1 và đang cầm giấy hẹn, hiện phải gánh khoản lỗ tạm tính khoảng 35 triệu đồng cho mỗi kg bạc, tương ứng mức lỗ gần 30% giá trị đầu tư, dù thực tế họ chưa hề được cầm tài sản trong tay.
Việc thanh toán 100% tiền tại thời điểm đặt hàng để chốt giá (như chính sách của một số đơn vị) đã khiến nhà đầu tư mất đi sự linh hoạt. Khi giá thị trường giảm sâu, họ không thể cắt lỗ hoặc thay đổi quyết định mua bán vì hợp đồng đã chốt.
Vàng là tài sản phòng thủ, không phải tấn công
Lý giải cho hiện tượng người dân đổ xô mua bất chấp giá cao và thời gian chờ đợi, chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu nhận định trên TTXVN về tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) đang chi phối mạnh mẽ thị trường.
Với mức sinh lời của vàng trong năm 2025 đạt khoảng 80% - con số vượt trội so với các kênh đầu tư truyền thống như bất động sản hay gửi tiết kiệm - nhiều nhà đầu tư cá nhân đã bị cuốn vào vòng xoáy tăng giá mà bỏ qua các nguyên tắc quản trị rủi ro.
Tuy nhiên, nhìn nhận sâu hơn về chiến lược đầu tư, chuyên gia tài chính Phan Dũng Khánh trong một chia sẻ với chúng tôi hồi tháng 1/2025 đưa ra những phân tích đáng chú ý về vị thế của nhà đầu tư cá nhân so với tổ chức.
Theo ông Phan Dũng Khánh, các ngân hàng trung ương và định chế tài chính lớn đã tích lũy vàng từ nhiều năm trước như một lớp tài sản "phòng thủ" để gia tăng dự trữ ngoại hối và bảo vệ giá trị tiền tệ. Trong khi đó, nhà đầu tư cá nhân hiện nay lại đang coi vàng là tài sản "tấn công" để kiếm lời ngắn hạn, lao vào thị trường khi giá đã ở mức kỷ lục.
"Tư duy này khá rủi ro và tập trung nhiều ở những nhà đầu tư cá nhân hơn là tổ chức. Chính vì tư duy này mà giá vàng được đẩy lên mức cao kỷ lục như vậy," ông Khánh nhận định.
Bài học từ sự biến động giá vừa qua cho thấy, nhà đầu tư cá nhân thường là những người "chậm chân". Trong chu kỳ giá vàng 10 năm, thường chỉ có 1-2 năm tăng mạnh.
Trước bối cảnh thị trường biến động khó lường và rủi ro từ việc mua bán "trên giấy", các chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư cần giữ "cái đầu lạnh" và không mua vàng bằng vay nợ.
Như vậy có thể thấy, việc xếp hàng chờ đợi nhiều tháng để mua một tài sản đang ở vùng giá đỉnh, trong khi không thể kiểm soát thời điểm nhận hàng và thanh khoản, là một quyết định chứa đựng nhiều rủi ro.
Thực tế đã chứng minh trong những ngày đầu tháng 2/2026, sự nôn nóng và tâm lý đám đông đã khiến nhiều nhà đầu tư "thiệt đơn thiệt kép": Vốn bị chôn chân trong giấy hẹn và tài sản sụt giảm giá trị ngay trước mắt.
